مراتب ادراك از نگاه ملاصدرا

فاقد عنوان لاتين

دو نظريه «تذكّر» و «تجريد» كه هريك به ترتيب به افلاطون و ارسطو منسوب است، در اين مقاله بحث شده و سپس مراتب ادراك از ديدگاه مشهور بررسي شده تا در مقايسه با آن زمينۀ فهم ديدگاه صدرا بهتر فراهم شود. طبق ديدگاه مشهور آدمي از چهار مرحله ادراك برخوردار است كه از ادراك حسي آغاز و با تجريد و انتزاع بيشتر صور محسوس به‌وسيلۀ قواي مختلف نفس، مراتب ادراك به ترتيب پديد مي‌آيد تا مي‌رسد به نزع تام و تجريد كامل صور محسوس به‌وسيله عقل و دريافت طبيعت خالص كه بالاترين ادراك (ادراك عقلي) حاصل مي‌گردد. ولي طبق ديدگاه صدرا پيش از هر چيز ادراك وهمي از صحنه خارج مي‌گردد و وهم همان عقل تنزّل كرده و ادراك وهمي، ادراك عقلي منسوب به امور جزئي و مشخص است. ديگر مراحل ادراك نيز نه بر اساس ميزان تجريد صور محسوس از عوارض بيگانه باذات شي‌ء، بلكه ناشي از نحوه وجود درك كننده؛ يعني نفس انساني است. اگر نفس انسان پابست عالم حس باشد، ادراك او ناگزير در همين محدوده و منحصر به امور حسي خواهد بود. اگر نفس انسان ساكن كوي خيال باشد، ادراك او نيز خيالي است و اگر نفس بتواند مقيم عالم عقل گردد، مي‌تواند از ادراك عقلي برخوردار گردد. از نگاه صدرا ادراك و معرفت آدمي نحوۀ وجود او است كه مي‌تواند با صيرورت نفس به‌سوي كمال، تكامل يابد نه به‌حسب تجريد كه هرچه ميزان تجريد مدرَك بيشتر، انسان بتواند به ادراك والاتر دست يابد.

فاقد چكيده لاتين