نقش روايات نبوي در كاربرد «مهدي» در عصر حضور

كاربرد «مهدي» بازتاب‌ انديشه مهدويت و برگرفته از روايات نبوي است. در نوشتار حاضر، بر پايۀ روش تحليل تاريخي، در پاسخگويي به اين مسئله كه: «روايات نبوي در كاربرد مهدي در عصر حضور ائمه؟عهم؟، چه نقشي داشت»، دانسته شد: در روايات نبوي، مهدي در دو مفهوم انعكاس يافت: «هدايت شده»(لغوي) و «مُنجي»(اصطلاحي). اين دو مفهوم، خاستگاهي براي كاربردهاي دوگانه و متمايز مهدي در عصر حضور شد. در اين ميان، كاربرد لغوي، كمتر واكنش‌برانگيز بود. اين كاربرد، گاهي به مفهوم اصطلاحي مي‌آميخت و به عدل‌گستري منجي، يادشده در روايات، اشاره داشت. همچنين دقيق ­نبودن شناخت كاربران از روايات، سبب مي‌شد تا گاهي كاربرد مهدي صرفاً از سرِ اميد _ و نه، اعتقاد _ باشد. روايات نبوي، بسترساز كاربرد مهدي در قيام‌هاي شيعي بود. اين كاربرد دربارۀ محمدبن­حنفيه در قيام مختار، لغوي بود و پس از وفات ابن­حنفيه، به اصطلاحي تطور يافت. در قيام محمدبن‌عبدالله حسني، هم مدعيان و هم منكران مهدويت وي، به روايات توجه داشتند. كاربرد مهدي­ دربارۀ خلفا، ابزاري براي قداست و توأم با تحريف روايات بود. كاربرد مهدي دربارۀ امام دوازدهم، در عصر حضور، با روايات نبوي و شرايط نقل آنها ارتباط تنگاتنگ داشت و پس از آن، به پاياترين كاربرد اصطلاحي و اعتقادي منجر شد.