بررسي چيستي و مناسبات اراده الهي از نگاه شيخ مفيد(ره)

No English title

يكي از صفاتي كه در آيات قرآن كريم و روايات اهل بيت عليهم السلام در مورد خداوند متعال به كار رفته، صفت «اراده» مي باشد. در مريد بودن خداي متعال بين متكلمان و حكيمان اختلافي نيست؛ اما در تفسير اراده خدا اختلاف وجود دارد. شيخ مفيد در آثار متعدد كلامي خود، اراده الهي را صفتي حقيقي، لنفسه و ذاتي براي خداوند متعال ندانسته، بلكه صفتي مجازي، فعلي و خارج از ذات ارزيابي مي‌كند و پرداختن به آن را از باب ورود در لسان شرع مي‌داند؛ همانند صفات غضب، رضايت، حب و بغض كه عقل اتصاف آنها براي خداوند متعال را نمي‌پذيرد. وي مانند متكلمين معتزلي بغداد هم عصر خود، اراده الهي را عبارت از نفس فعل الهي و مغاير با علم و قدرت مي داند. نيز اراده را از همراهي با ذات و در مرتبه ذات بودن عزل مي‌كند و همگام با روايات، آن را حادث و غير ازلي مي‌خواند، در حالي كه علم و قدرت از صفات حقيقي و ذاتي خداوند نزد وي هستند. بداء در مرحله اراده تكويني به صورت فعل اول (قبل از بداء) و فعل ثاني (پس از بداء) مي باشد كه هر دو، نفس فعل و مرحله اي از تكوين مي باشد و از بداء در اراده تشريعي (امر به فعل حسن در تشريع) به نسخ تعبير مي شود. قدر و قضاء از نگاه وي بر اراده( نفس فعل) تقدم دارد. شيخ مفيد همگام با معتزله بغداد، بخاطر عدم انتساب قبائح به خداوند، منكر شمول اراده تكويني خداوند در همه امور بودند.

No English abstract