بررسي سير تحول فرايند آموزش و راهنماي مذهبي حجاج در دوران قاجار و پهلوي

نوشتار پيش‌رو با استفاده از اسناد، منابع و گزارش‌هاي تاريخي به بررسي فرايند آموزش مناسك و هدايت مذهبي حجاج در كاروان‌هاي زيارتي مي‌پردازد. زمان مورد مطالعه دوران تاريخي قاجار و پهلوي است و روش و رويكرد پژوهش، توصيفي ـ تحليلي مي‌باشد. مسئلة اصلي عبارت است از اينكه: فرايند آموزش و هدايت مذهبي حجاج و معتمران در كاروان‌هاي زيارتي دوره‌هاي تاريخي قاجار ـ پهلوي به چه شكل و متأثر از چه عواملي بوده؟ و در حوزة وظايف كدام‌يك از افراد، گروه‌ها و يا طبقات اجتماعي تعريف مي‌شده است؟ دستاوردهاي اين پژوهش نشان مي‌دهند كه اين مهم، ابتدا ازجمله وظايف مُطوّفان و مُزوّران (ادلاء) بوده؛ ولي ازآن‌رو كه آنان قادر به پاسخگويي به پرسش‌ها، رفع شبهات و حل مشكلات شرعي نبوده‌اند، درگذر زمان و بنا بر نياز و ضرورت‌ و با درخواست مردم، نهاد روحانيت عهده‌دار و متولي آن شده است. از مشكلات و آسيب‌هاي موجود در اين حوزه مي‌توان به عدم وجود متون و منابع آموزشي و همچنين فقدان سازوكارهاي نظارتي اشاره نمود كه متأسفانه تا زمان پيروزي انقلاب اسلامي ادامه داشته است.