نقد اجتماعي و رويكردهاي منتقد اجتماعي مطالعه سوژه منتقد در شعرهاي اجتماعي سنايي

جامعه‌نگري و جامعه‌نگاري، موضوعي است كه قدمت آن به شكل‌گيري نخستين جامعه‌هاي بشري مي‌رسد. جامعه، بستري براي شكل‌گيري هويّت فردي و تعامل با ديگران است. از اين رو در بررسي جامعه، هم نگاه به خويشتن مورد توجّه قرار مي‌گيرد و هم ارزيابي ديگران. منتقد اجتماعي، شخصيّتي است كه در جامعه‌نگري خود در ارزيابي ديگران به تفسير وضعيّت موجود روي مي‌آورد. از سوي ديگر با ارائه‌ي راهكارهاي اصلاحي كه برخاسته از نظام فكري و اعتقادي‌اش است هويّت خود را بازنمايي مي‌كند. در پژوهش حاضر، نقش منتقد اجتماعي در شعر سنايي بررسي شده است. سنايي در نقش منتقد اجتماعي به سه سطح از جامعه توجّه مي‌كند: بستر جامعه، طبقات اجتماعي، نظام حكومتي. ازاين رو شخصيّت سوژگاني او در سه قالب قرار مي‌گيرد: سوژه‌ي مفسّر، سوژه‌ي متخيّل و سوژه‌ي مصلح. در اين پژوهش كه بخشي از يك پژوهش گسترده‌تر است با بررسي شعر اجتماعي سنايي به دو پرسش اساسي پاسخ داده شده است. نخست اين كه منتقد اجتماعي كيست و ديگر اين كه نقد اجتماعي چگونه شكل مي‌گيرد. در نهايت، بررسي‌هاي اين پژوهش نشان مي‌دهد كه منتقد اجتماعي با تفسير وضع موجود و تخيّل وضعيّت آرماني به ارائه‌ي راهكارهاي اصلاحي مي‌پردازد و نقد اجتماعي در چنين عرصه‌اي شكل مي‌گيرد.