بررسي و تحليل تطبيقي كاركردهاي آرايۀ تضاد(طباق) در بوستان سعدي و ديوان متنبّي

در گسترۀ شعر و ادبي فارسي و عربي دو شخصيت برجسته حضور دارند كه از آرايه­هاي ادبي متنوع جهت بازنمايي ديدگاه­هاي خود استفاده كرده­اند. سعدي و متنبي را بايد از شاخص­ترين چهره­ها در اين زمينه دانست. در اشعار اين دو، آرايۀ تضاد و طباق در كنار ديگر آرايه­ها نمودي ويژه دارد. به طوري كه بارها در ابيات گوناگون مصداق­هاي آن به كار گرفته شده است. سعدي و متنبّي از استخدام اين آرايه و كاربست آن در اشعار خود، اهدافي را پيگيري مي­كردند كه بررسي آن، مسألۀ اصلي تحقيق حاضر است. سؤال اصلي پژوهش آن است كه چه وجه يا وجوه اشتراك و افتراق بين كاركردهاي آرايۀ مذكور در بوستان سعدي و ديوان متنبّي وجود دارد؟ يافته­هاي تحقيق حاضر كه با استناد به منابع كتابخانه­اي و روش توصيفي- تحليلي انجام شده است، نشان مي­دهد كه رويكرد شاعران نسبت به اين آرايه، بيشتر حول محور مسائل انسان­ساز مي­گردد. بر اين اساس، اصلي­ترين كاركردها در آثار مذكور اين دو شاعر عبارت است از: كاركردهاي تعليمي و اندرزي، كاركردهاي انتقادي، كاركردهاي غنايي و عاشقانه.