تحليل انتقادي شاخصۀ معناي زايشي به‌ عنوان مبناي ديدگاه شفاهيت قرآن

توجه به زمينه‌هاي نزول قرآن، امري است كه از همان عصر نزول قرآن مدنظر عالمان اين عرصه بوده است. اين اهتمام در خلال مباحث متقدمشان دربارۀ نزول و اسباب نزول و نيز مباحث متأخر بينامتنيت مشاهده مي‌شود. در اين ميان، شفاهيت قرآن، يكي ديگر از اين حوزه‌هاست؛ با اين تفاوت كه توجه به زمينه‌هاي شكل‌گيري آيات قرآن را ركن ركين قرآن‌پژوهي و فهم قرآن مي‌‌داند. ديدگاه شفاهيت قرآن، كلام مقدس مسلمانان را به‌سان نمايشنامه‌اي مي‌بيند كه پيامبر و همه اقتضائات معاصر او در شكل‌گيري آن نقش فعال دارند و آنها را از شنونده‌ صرف به عنصر فعال تبديل مي‌كند؛ از اين رو، ديدگاه مذكور، متن‌بودگي قرآن را ساحتي غير اصيل مي‌داند و اصالت را به مشافهه ميان پيامبر و عصر او مي‌دهد. اين پژوهش با روش توصيفي‌تحليلي، ضمن بررسي آراي باورمندان به ديدگاه شفاهيت قرآن همچون آنگليكا نويورث، ويليام آلبرت گراهام، دانيل مديگان و ... و نيز تفكيك دو ساحت معنا و قالب در هر اظهار زباني، پيوند وثيق ميان اين ديدگاه و مباحث هرمنوتيك فلسفي، به‌خصوص در شاخصه زايشي‌بودن معنا را تبيين و نتايج به‌دست‌آمده از آن را نقد كرده است. حاصل آنكه به نظر مي‌رسد عدم تفكيك درست ميان دو تقرير از شفاهيت و همچنين، توجه‌نداشتن به تفاوت ميان معنا و معناداري، پايه‌هاي متزلزل شاخصه زايشي‌بودن معنا را شكل داده‌اند كه در بخش نقد به آن توجه شده است.