دفاعيات ويس و رامين در دادگاه اخلاق بررسي علل عملكردهاي ضداخلاق در منظومه ويس و رامين

ويس و رامين، سروده فخرالدين اسعد گرگاني، از نخستين داستان‌هاي منظوم عاشقانه ادبيات فارسي است كه در تاريخ ادبيات فارسي، از نظرگاه اخلاقي، مطرود شناخته شده است؛ زيرا نخستين داستان خيانت به پيوند زناشويي در ايران باستاني و اسلامي است، اما صرف‌نظر از محتواي آن، نمي‌توان منكر ارزش‌هاي ادبي، اجتماعي، فرهنگي و خاص‌بودن آن در ميان آثار كهن ادبيات فارسي شد. اگرچه در اين منظومه مطالبي خلاف اخلاق آمده است، اما عملكردهاي ضداخلاقي شخصيت‌هاي داستان عللي دارد كه توجه به آنها براي تحليل منظومه از منظر نقد اخلاقي ضروري است. اين نكات شامل شناخت شاعر و جامعه، معتقدات ديني مؤثر بر عملكرد شخصيت‌ها و شناخت چهارضلع اصلي مفاهيم منظومه: «خوش‌باشي»، «تقديرگرايي»، «تقابل پيري و جواني» و «عشق» است. مي‌توان منظومه ويس و رامين را از لحاظ ادبي نمونه‌اي از مكتب هنر براي هنر و از لحاظ اخلاقي، نمونه‌اي از نسبيت اخلاق شخصيت‌هاي داستان دانست.