«علم‌ الفرائض» و جايگاه آن‌ در علوم دوره اسلامي

«علم ‌الفرائض»، اصطلاحي فقهي است كه به كيفيت محاسبه و تقسيم ارث مي‌پردازد. نياز عامه مردم به اين علم از يك سو و وجود احاديثي ظاهراً دالّ بر ترغيب مردم به فراگيري آن از سوي ديگر، سبب شد تا در تك‌نگاري‌ها و كتاب‌هاي جامع فقهي، اين علم مورد بررسي قرار گيرد. بخش زيادي از اين علم، شامل احكام شرعي است كه مشخص مي‌كند تركۀ متوفّي با چه نسبتي و به چه كساني مي‌رسد، اما براي اجراي اين ضوابط شرعي، ناگزير به دانستن مقداري علم حساب موسوم به «حساب الفرائض» است. اين پژوهش با روش توصيفي- تحليلي، به چيستي علمِ ‌فرائض و جايگاه آن در علوم دوره اسلامي پرداخته است. با بررسي دانشنامه‌هاي دورۀ اسلامي مشخص شده است كه برخي از دانشمندان، فرائض را شاخه‌اي از فقه و برخي ديگر آن را شاخه‌اي از علم حساب و برخي ديگر آن را بينابين در هر دو علم و گاهي هم علمي كاملا مستقل دانسته‌اند.