عنبر در ادبيات فارسي و عربي

حدود و ثغور برخي لغات و تعبيرات در متون پيشينيان، درعين كثرت استعمال و با وجود اهتمام لغت‌نويسان، چنان‌كه بايد تعيين و ضبط نشده‌ است. ازجمله اين لغات «عنبر» است كه لغويان جز اطلاعات اندك درباب آن چيزي به‌دست نداده‌اند و خصايص و كاربردهاي ديرين آن بر خواننده متون كهن مجهول ‌است. معمولاً، عنبر را به بوي خوش و برخي كاربردهاي تزئيني و دارويي آن مي‌شناسند، حال‌آنكه سيري كوتاه در متون نظم و نثر عربي و فارسي نشان مي‌دهد كه اين ماده، بيش‌‌ازحد تصور، در زندگي پيشينيان كاربرد داشته و دستمايه مضمون‌سازي‌هاي متعدد شاعران و نويسندگان نيز شده‌ است. در اين نوشتار، متون ادبي، تفسيري، تاريخي، علمي و... در نظم و نثر عربي و فارسي از قرون آغازين اسلام تا عهد صفوي در حد لزوم بررسي شده و شواهد كاربرد اين لغت جمع‌آوري و تحليل شده ‌است. نظريات مختلف درباب معادن عنبر و چگونگي ايجاد آنها، انواع عنبر و بهترين نوع آن، چگونگي استفاده از عنبر، كاربردهاي مختلف عنبر، استفاده از عنبر در نام‌ها و نيز احكام فقهي عنبر ازجمله مباحث اين نوشتار است.