تطبيق و تحليل صوري آرايه‌هاي به‌كاررفته در صفحات تزيينِ اولين نسخ خطي قرآن و اناجيل اينسولار

هنر تزيين و تذهيب كتب مقدس در مسير تاريخي خود، تحت تأثير انديشه و باورهاي ديني و همچنين نقش‌مايه‌هاي فرهنگ پيشين خود بوده است. بخش مهمي از كتاب‌آرايي كتب مقدس، به صفحات بدون متن و سرشار از تزيينات و انواع نقوش اختصاص‌يافته كه صفحات تزيين ناميده مي‌شوند. از نمونه‌هاي نخستين اين صفحات در كتب مقدس، مي‌توان به اناجيل اينسولار (7 تا 9 ميلادي) و نسخ خطي قرآن‌هاي سده‌هاي نخست اسلامي (قرن 9 ميلادي) اشاره نمود. با توجه به شباهت ماهوي ميان انجيل و قرآن (ازآنجاكه هر دو متن معيار ديني در اديان ابراهيمي به شمار مي‌روند)، هدف پژوهشِ حاضر تبيين وجوه اشتراك و افتراق ميان نقش‌مايه‌هاي صفحات تزيين اين نسخ مذهّب بوده و به اين سؤال پاسخ مي‌دهد كه: «تشابهات و تمايزات صوري در نقوشِ صفحات تزيينِ اولين نسخه‌هاي مذهّب قرآن و اناجيل اينسولار كدام است؟» اين پژوهش ماهيتاً كيفي بوده و با روشي توصيفي تحليلي و گردآوري اطلاعات از منابع كتابخانه‌اي و استفاده از محفوظات موزه‌ها، به تجزيه‌وتحليل استنتاجي داده‌ها پرداخته است. نتايج پژوهش بيانگر آن است كه انواع نقوش گياهي، درهم بافته‌ها و هندسي (با غلبه خطوط منحني بر شكسته) در تزيين هر دو نسخه مذهّب اسلامي و مسيحي به‌كاررفته و نقوش هندسي مشبك و درهم بافته‌ها، بيشترين تطابق را با يكديگر داشته‌اند، درحالي‌كه نقوش حيواني را تنها مي‌توان در نسخه‌هاي اناجيل يافت. همچنين از تمايزات آشكار ميان نقوش نسخه‌هاي قرآن و اناجيل، مي‌توان به نقوش دايره‌اي سلتي، گره‌هاي سلتي و نقوش مارپيچ و نواري جانورسان در نسخه‌هاي خطي اناجيل اينسولار اشاره كرد كه در قرآن‌هاي مذهّب وجود ندارد. اين تمايز مي‌تواند به تأثير سبك هنري گذشته نسخه‌هاي مسيحي و اسلامي برگردد كه بيشترين وجه اشتراك آن در تأثيرپذيري از هنر مصري و قبطي و بارزترين وجه افتراق آن در انعكاس هنر سلت در نسخه‌هاي اينسولار پديدار است.