جايگاه كتيبه‌نگاري در حكومت‌هاي شيعي سده‌هاي سوم تا پنجم هجري قمري با تأكيد بر آثار فاطميان و آل‌بويه

آغاز گسترش و رونق كتيبه‌نگاري در قلمرو اسلامي با دوران حكومت‌هاي شيعي به‌خصوص حكومت‌ آل‌بويه و فاطميان مقارن بوده است. نگاه به تاريخ شكل‌گيري نهادهاي شيعي و آغاز فعاليت‌هاي سازمان‌يافته آن‌ها به همراه تأثيرگذاري اين فعاليت‌ها بر استقرار حكومت‌هاي شيعه در سده‌هاي سوم تا پنجم (ﻫ.ق) اين چالش را در ذهن برمي‌انگيزد كه ممكن است ميان فعاليت‌ها و اهداف اين گروه‌ها و نهادها بارونق كتيبه‌نگاري در دوران حكومت‌هاي شيعي در ايران و نواحي ديگر قلمرو اسلامي ارتباطي وجود داشته باشد. پژوهش حاضر باهدف واكاوي نقش حكومت‌هاي شيعه در تحولات كتيبه‌نگاري انجام‌شده است تا از اين طريق بتواند بستري براي بازخواني جايگاه شيعيان در مطالعات هنر آغازين اسلامي فراهم آورد و در اين راستا، به اين پرسش اساسي پرداخته است كه «دلايل گسترش كتيبه‌نگاري در حكومت‌هاي شيعي سده‌هاي سوم تا پنجم (ﻫ. ق) چيست؟» اين پژوهش جزو پژوهش‌هاي بنيادي است و به روش تاريخي و توصيفي تحليلي انجام‌شده و اطلاعات موردنياز، به شيوه كتابخانه‌اي و ميداني جمع‌آوري‌شده است. در اين پژوهش، اطلاعات كمي توسط جدول‌ها و نمودارها ارائه‌شده و سپس به روش كيفي مورد تجزيه‌وتحليل قرارگرفته است. نتايج تحقيق بيانگر اين است كه شكل‌گيري جريان نظام‌مند تبليغ و رونق بحث‌هاي كلامي در قلمرو حكومت‌هاي شيعي دليل اصلي رشد گسترده كتيبه‌نگاري و تنوع بي‌سابقه مضامين آن در سده‌هاي سوم تا پنجم (ﻫ. ق) و رواج مضامين مذهبي شيعي در كتيبه‌ها بوده است و شيعيان در اين راه، علاوه بر آن‌كه بر بسط معارف اسلامي و شيعي به تبليغ انديشه‌ها و باورهاي شيعي اهتمام داشتند از كتيبه‌نگاري نيز به‌عنوان ابزاري تبليغي بهره جستند.