تحليل زمينه‌هاي شكل‌گيري تفسير اجتماعي قرآن با رويكرد همزماني

تفسير اجتماعي از گرايش‌هاي نوپديد تفسيري و از رخدادهاي تأثيرگذار در تفسيرنگاري معاصر است. روشن است كه اين پديدۀ جديد، به‌سان هر پديدۀ فكري و اجتماعي ديگر، ناگهاني و در خلأ پديد نيامده است. اين پژوهش در پي پاسخ اين پرسش است كه تفسير اجتماعي در بستر كدام عوامل شكل گرفته است. نوآوري پژوهش حاضر، در پيش گرفتن رويكرد همزماني، به‌عنوان يكي از شيوه‌هاي نوين و كارآمد پژوهشي، براي يافتن پاسخ اين پرسش است. رويكرد همزماني يك پديدۀ تاريخي را در برهۀ خاصي از تاريخ رصد مي‌كند تا از جمله، زمينه‌هاي شكل‌گيري آن را برنمايد. برهۀ تاريخي مرتبط با اين پژوهش، فاصلۀ چنددهه‌اي اواخر سدۀ نوزدهم و اوايل سدۀ بيستم ميلادي است. درنگ در تحولات اين برهه نشان مي‌دهد كه تفسير اجتماعي بر بسترهايي چون ناكارآمدي تفسيرنگاري سنتي در پاسخ‌گويي به مقتضيات جديد، هجوم چندجانبه به اسلام و ارزش‌هاي ديني، تأثيرپذيري نوانديشان مسلمان از جنبش اصلاح ديني در اروپا، نقش‌آفريني قرآن در نهضت اصلاح ديني معاصر در جهان اسلام و شخصيت اجتماعي مفسران معاصر شكل گرفته و پس از آن و حتي تا زمان حاضر نيز در تفاسير ديده مي‌شود.