نقد و تحليل توتاليتاريسم در كتب بايسته‌‏هاي حقوق اساسي و حقوق اساسي و ساختارهاي سياسي

يكي از مباحث مهم حقوق اساسي مقولۀ «رژيم‏هاي سياسي» است. در تقسيم‏بندي رژيم‏هاي سياسي نيز همواره توتاليتاريسم موردتوجه ويژه‏اي است. با‌وجوداين، منبع الهام حقوق‌دانان براي بحث از رژيم‏هاي سياسي آرا و آثار انديشمندان سياسي است، چراكه اين موضوع اصولاً ماهيت سياسي دارد. با مطالعۀ آثار سياسي مرتبط، درمي‏يابيم كه نظريات انديشمندان سياسي و آراي برخي حقوق‌دانان، چون ابوالفضل قاضي و سيدمحمد هاشمي، در زمينۀ توتاليتاريسم تفاوت دارند. بديهي است ملاك بحث و گفت‌وگو در اين‌جا بايد آثار انديشمنداني مانند هانا آرنت باشد كه خود در چهارچوب رژيم‏هاي توتاليتر نشو و نما يافته و مطالعۀ خود را به‌طور ويژه بر اين حوزه متمركز كرده‏اند. بررسي آثار اين گروه آشكار مي‏كند كه توتاليتاريسم به‌مثابۀ مصداق نوين نظام سلطه در دو قرن اخير ويژگي‏هايي چون داشتن پايگاه اجتماعي، وجود حزب واحد، و... است و ماهيتاً با مونوكراسي‏هاي توده‏اي يك‌سان است. به‌علاوه، توتاليتاريسم با رژيم‏هاي ديكتاتوري تفاوت‏هاي بنياديني از منظر نحوۀ به‌قدرت‌رسيدن حاكمان، لزوم يا عدم لزوم كسب حمايت مردمي، نوع رابطۀ حاكم با ساير مقامات، و ... دارد. حال‌آن‏كه در كتب بايسته‏هاي حقوق اساسي و حقوق اساسي و ساختارهاي سياسي توتاليتاريسم به‌عنوان يكي از ويژگي‏هاي مونوكراسي توده‏اي مدنظر قرار گرفته و ازسويي نيز، در اثر دوم، توتاليتاريسم با ديكتاتوري يك‌سان پنداشته شده است.