مقايسۀ تحليلي آراي هستي‌شناختي ابن‌عربي و عزيز نسفي

وحدت وجود، چينش مراتب هستي و انسان كامل از عمده‌ترين مباحث مطرح در عرفان بوده‌اند كه همواره متفكران و صاحبان انديشه در سنت عرفان اسلامي به آن توجه داشته‌اند. اين نوشتار در پي آن است با بهره‌گيري از روش تحليلي‌توصيفي، هستي‌شناسي ابن‌عربي و عزيز نسفي، دو عارف سنت‌هاي عرفاني اول و دوم را از دو جهت آفرينش هستي و مراتب آن ترسيم كند و طرحي منسجم از مقايسۀ مباني فكري و ساختار انديشۀ ايشان، ميزان تأثير پذيري نسفي از ابن‌عربي و نيز نظريات نوآورانۀ نسفي ارائه دهد. تبيين و تحليل ديدگاه‌هاي عزيز نسفي دربارۀ هستي آشكار مي‌سازد كه هرچند او با مباني سنت اول آشنا بوده و از ابن‌عربي نيز تأثير پذيرفته است، در موضوعات هستي‌شناختي بايد او را از عرفاي سنت دوم به شمار آورد. آراي هستي‌شناختي عزيز نسفي بر مبناي ديدگاه‌هاي ابن‌عربي و پيروان او پايه‌ريزي شده‌اند؛ اما چنانكه نسفي در ديگر مباحث عرفاني نظريات مبتكرانه‌اي ارائه كرده، در مباحث هستي‌شناختي نيز آراي تازه‌اي به دست داده است.