درك از مكان (مطالعه‌اي در ميان بازديدكنندگان بازار سنتي و پاساژهاي مدرن شهر تهران)

بازارها و مراكز خريد در ايران همانند بسياري از شهرهاي جهان، با شتابي روزافزون چهرۀ شهرها را دگرگون كرده‌اند و اين دگرگوني بر همۀ جنبه‌هاي زندگي مصرف‌كنندگان تأثير انكارناپذيري گذاشته است. اين مقاله به بررسي تأثيرات بازارهاي خريد و پاساژها بر تجربۀ زيستۀ شهروندان و مقايسۀ آن با ادراك آن‌ها دربارۀ مراكز بومي و سنتي مانند بازار پرداخته است.يافته‌هاي اين پژوهش با رويكرد پديدارشناسي و به كمك تكنيك مصاحبۀ عميق با 40 نفر از ساكنان شهر تهران به‌دست آمده است. داده‌هاي مصاحبه با كدگذاري باز براساس توصيفات مصاحبه‌شوندگان از تجربۀ زيستۀ خود در مراكز خريد و بازار استخراج شده است.علي رغم تأثير غيرقابل انكار مراكز خريد مدرن در زندگي تعداد زيادي از مصاحبه شوندگان نتايج نشان مي‌دهد در مقايسه با پاساژ و مگامال‌ها، آنها درك منسجم‌تر و حس تعلق بيشتري به بازار بزرگ تهران دارند. براي آنها پاساژهاي موجود در شهر تا حد بسياري شباهت حسي و ظاهري دارند و ادراك آنان از پاساژ تا حدود زيادي جزئي و نامنسجم است. مصاحبه شوندگان اغلب پاساژ را با كاربري اقتصادي آن به ياد مي آورند. حتي در توصيف و تصويركردن نماد هاي ظاهري و معماري مراكز مدرن دچار مشكلات فراوان هستند اين در حالي است كه آنان با ذكر جزييات مي توانند در مورد معماري بازار صحبت و تصويرسازي كنند.بي‌توجهي به ريشه‌هاي فرهنگي و نياز تعاملي و اجتماعي كاربران در ساخت‌وساز مراكز خريد از يك سو به ازخودبيگانگي و تعلق‌نداشتن شهروندان با اين سازه‌هاي شهري و از سوي ديگر به جاذبۀ يك‌بارمصرف مراكز خريد منجر شده است.