تبيين خودگرداني فردي و پيامدهاي تربيتي آن در بستر تعاملات چهارگانه انسان در قرآن كريم

خودگرداني هدفي است تربيتي، با محوريت پرورش توانايي انتخاب آزاد و مستقل در متربي. با وجود تاكيد اكثر صاحب نظران اين حوزه بر ناسازواري تربيت ديني با اين هدف تربيتي، بررسي آموزه‏هاي قرآني به عنوان نقشه ي راه تربيت، در دين اسلام مبين بازتعريفي جامع از خودگرداني فردي است. از اين رو پژوهش حاضر به شيوه‌ي‌ تحليلي – استنتاجي به دنبال ارائه‌ي تبيني اسلامي از خودگرداني فردي با محوريت آيات قرآني است. در اين پژوهش، روابط چهارگانه انسان با خود، خدا، خلق، و طبيعت بستر تبيين خودگرداني فردي مبتني بر آيات قرآني قرار گرفته است. يافته هاي تحقيق حاضر نشان مي دهد در بستر ارتباط با خالق، اختيار و اصالت انتخاب به عنوان دو مولفه‌ي خودگرداني، با تفويض خلافت به انسان و برخورداري از عقل و انديشه به منصه‌ي ظهور مي‌رسد. در اين حالت، ارتقاء مرتبه‌ي وجودي و محوريت عقل در برابر هوا و هوس به تقويت خودگرداني منجر شده و عبوديت، بستر ظهور درجات متفاوتي از خودگرداني انسان مي گردد. در گستره‌ي ارتباط انسان با خود، حاكميت نفس اماره بر انسان، مانع بزرگ خودگرداني است؛ با ظهور نفس لوامه و عقل ملامت‌گر، مقدمات تحقق خودگرداني فردي فراهم مي‌شود و عالي‏ترين مرتبه‌ي خودگرداني، در صاحب نفس مطمئنه تجلي مي‌يابد. قلمروهاي سه‌گانه نفس، ارتباط انسان با ساير اركان هستي را تحت‏الشعاع قرار مي‌دهد و با توجه به درجه‌ي خودگرداني در هر مرتبه‌ي وجودي، فرد رويكردي متفاوت اتخاذ مي‌كند.