ارزيابي تعاريف رايج سلبي از حسن و قبح اخلاقي

خوبي و بدي يا حسن و قبح چيست؟ اين از مهم‌ترين پرسش‌ها در فرااخلاق است. متكلمان معتزله و اماميه پاسخ‌هاي متفاوتي به اين پرسش داده‌اند، اما پرتكرارترين تعاريف آنها از حَسَن و قبيح را مي‌توان در سه گروه اصلي جاي داد: تعاريف سلبي، تعاريف ايجابي و تعاريفِ مشتمل بر عناصر ثواب يا عقاب الاهي. اين سه گروه از تعاريف را به‌اختصار «تعاريف رايج» مي‌خوانيم. در اين مقاله گروه اول از تعاريف رايج، يعني تعاريف سلبي، صورت‌بندي و سپس بررسي و ارزيابي شده‌اند. نخست، اختلاف نظرها و ابهامات موجود در اين گروه از تعاريف حَسَن و قبيح را در قالب خوانش‌هاي مختلف از تعريف سلبي، صورت‌بندي كرده، سپس هر يك را بررسي و ارزيابي كرده‌ايم. از جمله اشكالات خوانش‌هاي مختلف مي‌توان به اين موارد اشاره كرد: 1) تعاريف سلبي فاقد شرط كافي براي حَسن‌بودن هستند. 2) اين تعاريف متضمن اين فرض نادرست يا بحث‌انگيز است كه هيچ فعل آگاهانه و اختياري فاقد ارزشِ اخلاقي نيست. 3) در بسياري از اين تعاريف، حُسن و قبح فعلي با حسن و قبح فاعلي خلط شده است. 4) اين تعاريف حَسَن و قبيح را براساس نكوهش و عدم نكوهش تعريف مي‌كنند، درحالي كه ستايش و نكوهشِ يك فعل لزوماً اخلاقي نيست و ممكن است براي مثال، بر بنياد معيارهاي معطوف به اهداف غيراخلاقي، مصلحت‌جويانه يا زيبايي‌شناختي باشد. در آخرين بخش نيز اشكالات مضاعفي بر تعاريف سلبي فاقد عنصر استحقاق وارد شده است.