مقايسۀ ساخت نحوي و ترتيب خطي مقوله‌هاي تصريفي فعل در زبان فارسي از منظر صرف توزيعي

پژوهش توصيفي - تحليلي حاضر، جايگاه نحوي و جايگاه خطي مقوله‌هاي تصريفي در تركيب‌هاي فعلي زبان فارسي را در چارچوب نظريۀ صرف توزيعيِ هله و مارانتز (1993) بررسي و مقايسه كرده است. ابتدا جايگاه سلسله‌مراتبي نحوي مقوله‌هاي صرفي در زبان فارسي براساس آنچه طالقاني (2008) پيشنهاد كرده و جايگاه خطي آن‌ها با استناد به روش پيشنهادي امبيك (2015) براي خطي‌شدن سازه‌ها، درنظر گرفته شده است؛ سپس از رهگذر فرايندهاي پسانحوي مانند «حركت روبه پايين» و «جابه‌جايي موضعي» در چارچوب رويكرد صرف توزيعي، به تبيين آن‌ها پرداخته شد. يافته‎هاي پژوهش بيان‎گر عدم انطباق بين ساخت نحوي و ساخت خطي مقوله‎هاي تصريفي در تركيب‎هاي فعلي زبان فارسي است؛ همچنين در هر سه زمان گذشته، حال ساده و حال كامل و همچنين تركيب فعلي با فعل وجهي، تكواژ «نفي» پس از بازنمونِ نحوي و پيش از درج واژه، «حركت روبه پايين» به «فعل اصلي» و در برخي موارد به تكواژ «نمود» دارد. حركت آن براي پيوستن به فعل اصلي از روي گره‌هاي «زمان» و «نمود» و براي پيوستن به گره «نمود» از روي گره «زمان» است. به‌طور كلّي تكواژ «نفي» نسبت به ساير تكواژها در دو ساخت نحوي و ساخت خطي از عدم انطباق بيشتري برخوردار است. اين تكواژ در مرحلۀ پسانحوي براي پيوستن به «فعل اصلي» و در برخي موارد به «نمود» و «فعل كمكي» و سرانجام پيشوندشدن به آن‌ها «حركت روبه پايين» دارد.