چگونگي رفع التقاي واكه‌هاي كشيده با واكۀ تكواژ جمع در زبان فارسي

از شش واكۀ زبان فارسي واكه‌هاي /u:/، /i:/ و /a:/ كشيده هستند. التقاي واكه‌ها ناشي از افزوده‌شدن تكواژ جمع /-An/ به اسم‌هاي مختوم به واكۀ‌ /u:/ توسط غلت [w] و در اسم‌هاي مختوم به واكه‌هاي /i:/ و /A:/ توسط غلت [j] برطرف مي‌شود. ضمن اينكه واكه‌هاي افراشته /u:/ و /i:/ كوتاه‌تر تلفظ مي‌شوند؛ ولي تغييري در كشش واكۀ افتادۀ /A:/ رخ نمي‌دهد. هدف اين پژوهش تحليلي اين است كه مشخص كند در فاصله ميان بازنمايي واجي و بازنمايي آوايي چه اتفاقي افتاده است. به اين منظور، دو فرضيه تحليل و بررسي شده‌اند: طبق فرضيۀ نخست، طي فرايند غلت‌شدگيِ واكه يك جزء از هريك از واكه‌هاي افراشته كشيدۀ /u:/ و /i:/ به غلت معادل آن يعني [w] و [j] تبديل شده و به‌عنوان همخوان ميانجي ميان دو واكه قرار گرفته است. امّا براساس فرضيۀ دوم، التقاي واكه‌ها از رهگذر درج همخوان ميانجي برطرف شده و پيامد اين درج رخداد فرايند «كوتاه‌شدگي جبراني» است. در اين پژوهش استدلال مي‌شود كه فرضيه دوم درست است. اين فرضيه سپس در چارچوب نظريۀ بهينگي تحليل مي‌شود.