تبيين الگوهاي مكاني شدت هاي خشكسالي در ايران

شناخت الگوهاي مكاني رخداد خشكسالي نقش مهمي در پايش، پيش‌آگاهي و پيش‌بيني، مقابله، كاهش آسيب‌پذيري و افزايش سازگاري با اين مخاطره دارد. هدف پژوهش شناسايي پراكنش مكاني و تحليل الگوهاي مكاني سالانه، فصلي و ماهانه شدت‌هاي خشكسالي ايران است. با اين هدف، استخراج شدت‌هاي خشكسالي‌ از داده‎هاي بارش ماهانه بازكاوي شده (ERA5) مركز پيش‌بيني ميان مدت اروپا (ECMWF) در بازه زماني 2021-1979 و شاخص ZSI انجام شد. براي دستيابي به هدف تحقيق و تبيين الگوي مكاني حاكم بر فراواني شدت‌هاي خشكسالي (بسيارشديد، شديد، متوسط و ضعيف) از روش‌هاي آمار فضايي مانند خودهمبستگي موران جهاني، شاخص انسيلن محلي موران و لكه‌هاي داغ استفاده شد. نتايج شاخص موران جهاني نشان داد كه با افزايش شدت، پراكنش مكاني پديده خشكسالي خوشه‌اي شده است. توزيع مكاني شاخص موران محلي و لكه‌هاي داغ نيز اين امر را تأييد مي‌كنند. تضاد بسيار واضح در خوشه‌هاي محلي رخداد بالا (پايين) و همچنين لكه‌هاي داغ (سرد) خشكسالي‌هاي شديد (بسيار شديد) سالانه در جنوب، جنوب‌شرق و شرق ديده شد. در فصل پاييز خشكسالي‌هاي ضعيف تا بسيارشديد، جهت‌گيري جنوب‌شرقي- شمال‌غربي دارند. اما در فصل بهار و زمستان الگوي مكاني خشكسالي بسيارشديد برعكس خشكسالي شديد و متوسط است. با وجود تغييرپذيري نسبتاً بالاي بيشينه خودهمبستگي فضايي مثبت خشكسالي‌هاي شديد و بسيارشديد ماهانه، الگوي مكاني آن‌ها تقريباً مشابه است.تشكيل خوشه‌هاي مكاني خشكسالي‌هاي شديد و بسيار شديد در شمال‌غرب، شمال‌شرق و به‌ويژه سواحل‌خزري، هشدار جدي در مورد مديريت منابع آب به‌خصوص براي فعاليت‌هاي مبتني بر رخداد بارش، مانند كشاورزي است.