تحليلي بر جايگاه دين و منابع ديني، در تعيين نظريه‌ ارزش در نظام اخلاقي

گفتگو از نسبت ميان دين و اخلاق، از جمله مباحثي است كه قرن‌ها مورد توجه انديشمندان و مكاتب مختلف است. پرسش مهم اين است كه آيا دين مي‌تواند در عرصه‌ اخلاق به ايفاي نقش بپردازد و در سامان دادن به نظام اخلاقي به كار آيد؟ آنچه مورد پذيرش قرار گرفت، اعطاي شأن و مقامي خاص به اخلاق در دين و نيز اعتباري خاص به منابع و معارف ديني در ساماندهي سامانه‌ اخلاقي است. سامانه‌ اخلاقي، براساس اين نوشتار، داراي عناصر و مؤلفه‌هايي همانند نظريه‌ ارزش، اصول بنيادين، قواعد استنتاجي، مشوق‌ها و ضمانت‌هاي اجراست. نظريه‌ ارزش مهم‌ترين عنصر نظام اخلاقي است. بر مبناي يافته‌هاي اين نوشتار با استفاده از روش تحليل منابع ديني، دين و منابع معرفت ديني، دست‌كم به دو صورت مي‌توانند در شكل دادن به نظريه‌ ارزش نقش ايفا نمايند: الف. با تدارك ديدن مباني‌اي كه براساس آن مباني نظريه‌ ارزش و نظام اخلاقي سامان مي‌يابند و ب. با تعيين مستقيم نظريه‌ ارزش و نشان دادن صريح نظريه‌ ارزش صحيح. لازم به ذكر است، توجه دادن به اخلاق به مثابه يك نظام و نيز، اشاره به نقش دين در شكل دادن به مهم‌ترين عنصر نظام اخلاقي، يعني نظريه‌ ارزش اخلاقي، دو نوآوري مهم اين نوشتار تلقي مي‌گردد.