دردانه عشق شرح بيتي از حافظ

نسج و بافت بيان در شعر حافظ، علي‌رغم سادگي و روشني بيشينه ابيات و تعابير، بر شبكه معنايي پيچيده و عموماً پنهاني مبتني است كه گاه معاني عميق و دقيق مستتر در آن، چندان در بادي امر رخ نمي‌‌نمايد. به همين سبب، ابيات متعددي از ديوان وي، تنها با تأملات و بازخواني‌هاي مكرر است كه در معرض فهم و منصۀ ظهور قرار مي‌گيرد. ازجملۀ اين ابيات، اين بيت مشهور است كه «عشق دُردانه است و من غواص و دريا ميكده/ سر فروبردم در آنجا تا كجا سر بركنم» (از غزل مشهورِ «من نه آن رندم كه ترك شاهد و ساغر كنم»)؛ بيتي كه شارحان و حافظ‌شناسان به گواهي آثارشان، معناي آن را روشن و سرراست تلقي كرده‌اند. نويسنده جستار حاضر، علي‌رغم اين تلقي عمومي، با تكيه بر بازخواني دقيق‌تر و تأمل در شبكۀ معنايي پيچيده و به‌هم‌تافتۀ اجزا و مفردات بيت، مي‌كوشد در عين نقد تلقي مذكور، معناي مستنبط خود را از بيت با خوانندگان در ميان نهد. تبارشناسي تعابيرِ شاعرانه و مفاهيم صوفيانه بيت مذكور، ارتباط مكتب عرفاني حافظ با انديشه‌هاي احمد غزالي و كتاب سوانح او را نشان مي‌دهد.