فراسوي دوگانه سنّت و مدرنيته : پروژه تجدد سنّت به مثابه بصيرتي جانشين

در فرايند اجتماعي و ذهني پيدايش آنچه برخي پژوهشگران «مدرنيته‌ها» ناميده‌اند، مفهوم «سنّت» به مفهومي كانوني، اساسي و گريزناپذير تبديل شده است. براي مثال، دوگانگي سنّت و مدرنيته در مطالعات مربوط به خاورميانه از سال ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ به كار گرفته شد و به نحو وسيعي در تفسير پديده هاي اجتماعي و تاريخي كشورهاي اين منطقه مورد استفاده قرار گرفت. عناويني مانند «اسلام بين سنّت و مدرنيته»، در بسياري از آثار منتشره در حوزه مدرنيته به كار گرفته شده است. اين دو اصطلاح معمولاً به نحوي استعاره اي به كار گرفته شده اند: جهان مدرن همان جهان مشاهده كننده و نقاد بوده است و جهان سنّت، جهان مشاهده شده و منفعل. علاوه بر اين و بدتر از آن، رابطه فرهنگي بين سنّت و مدرنيته در درون تئوري هاي مدرنيزاسيون قرار داده شده است: سنّت واقعيت جوامع غيرغربي دانسته شده است و مدرنيته به واقعيت جهان غرب اطلاق شده است.اين مقاله،در مقابل، تلاش كرده است تا در گام نخست تمايزي قائل شود بين فرآيند نوسازي سنّت (تجدد يا جديد سازي سنّت) و فرآورده يا حاصل اين جديد سازي (مدرنيته) تا از طريق آن ضمن ترديد افكندن بر اعتبار معادل تجدد براي مدرنيته و به كار گرفتن معناي لغوي آن (جديد سازي- نوبازسازي) راهي به فراسوي دوگانه رايج و شناخته شده مباحث مرتبط با سنّت و مدرنيته بگشايد و پروژه تجدد سنّت را به‌مثابه بصيرتي جانشين معرفي كند.