رهيافتي به شاخص هاي محتوايي ادبيات تعليمي در اشعار، سيره و سخنان امام رضا (عليه السّلام)

No English title

يكي از مهم ترين اهداف ادبيات تعليمي كه سراينده را به سرودن اين نوع شعر دعوت مي كند، آموزش مسائل اخلاقي، تعليم انديشه هاي پسنديدۀ مذهبي، ديني، فلسفي و عرفاني است. ادبيات تعليمي، يكي از اصلي ترين و در عين حال موثرترين گونه هاي ادبي است. ازآنجا كه ادبيات هرملّتي آيينۀ تمام نماي تفكّرات، انديشه ها، فرهنگ و آداب و رسوم آن ملّت است، به بهترين شكل ممكن و با زباني هنري و به شكل زيبايي به نگارش درآمده است. امام رضا (ع) يكي از شخصيت هاي ديني است كه سخنان منثور و منظوم ايشان از حيث محتوا بسيار معرفت آموز و گره خورده با مفاهيم تعليمي و اخلاقي است. مقاله حاضر با هدف بررسي اهّم شاخص هاي محتوايي ادب تعليمي منظوم و منثور فارسي و عربي در اشعار، سيره و سخنان امام رضا عليه السلام، ابتدا به استخراج مهم‌ترين شاخص‌هاي محتوايي ادبيات تعليمي پرداخته و سپس با استفاده از شواهد روايي، مصداق‌هاي عيني در سخنان و اشعار آن حضرت بيان نموده است. روش پژوهش توصيفي- تحليلي است و با مطالعات احاديث و اشعار رضوي نمونه هايي از مصداق هاي عيني شاخص هاي محتوايي ادبيات تعليمي مشاهده خواهد شد. از جمله مهم ترين اين شاخص‌ها مي توان به آموزنده بودن، تأكيد برعقل گرايي و تفكّر، بي اعتنايي نسبت به دنيا و نكوهش آن، اشاره به آيات و روايات، آموزه‌هاي سياسي، اجتماعي و فرهنگي، ذكر آموزه ها و ارزش‌هاي اخلاقي به شيوۀ پند و اندرز، آموزه هاي عرفاني، زهد، تعاليم و رهنمودهاي ديني، مذهبي، واقع گرايي و دوري از خيالبافي اشاره كرد. آنچه كه دستاورد اصلي اين پژوهش به شمار مي رود، اين است كه در همۀ اشعار و سخنان آن حضرت، هدف ادبيات تعليمي و شاخص هاي آن، كه همان آموزش و هدايت مخاطبان است، به كار رفته است و از ميان كاركردهاي ادبيات تعليمي بر كاركرد اخلاقي و فرهنگي تأكيد فراوان دارد.

No English abstract