تعابير شبه‌روان‌كاوانه در خواب‌گزاري‌هاي فارسي

مقالۀ حاضر به مقايسۀ تطبيقي اصول خواب‌گزاري سنّتي ايراني با خواب‌گزاري روان‏كاوانه، با تأكيد بر آراي زيگموند فرويد، مي‏پردازد. عمدۀ مطالعاتي كه تا به امروز در باب متون خواب‌گزاري اسلامي صورت گرفته، به بررسي جنبه‏هاي تاريخي، ادبي، نسخه‏شناختي، فلسفي و اجتماعيِ اين متون اختصاص داشته است. باوجوداين، شماري از محققان، اشارات گذرايي به دقت‏هاي روان‏كاوانۀ قدما كرده‏اند. در اين پژوهش، علاوه‌بر گردآوري اين اشارات، براي بسياري از مصطلحات روان‏كاوانه در زمينۀ تفسير رؤيا، شواهدي از خواب‌گزاري‏هاي فارسي نقل شده است. اين مواد و يافته‏ها، نشان‏گر همساني فراوان ميان روان‏كاوانيِ نوين و خواب‌گزاري كهن، چه دراصول و چه در فروع و جزئيات، است. براي نمونه، اصول فلسفي و حرفه‏اي مشابهي نزد اصحاب خواب‌گزاري و اصحاب روان‏كاوي ملاحظه شده است؛ و يا شرح  كاركردهاي رؤيا و تبيين فرايندهاي توليد رؤيا، در هر دو مكتب، مشابهت چشم‏گيري دارد. نگارنده به پيروي از روان‏كاوي لَكاني، به مبحث انواع استعاره و مَجاز ورود كرده و نهايتاً برخي مضامين استعاري نادر را در شعر دَري، مأخذيابي كرده است.