تجربۀ زيسته؛ ماهيت، گونه‌ها و نقش آن در فرايند خلاقيّتِ ادبي

تجربۀ زيسته اصطلاحي گسترده، مناقشه‏برانگيز و گاه مبهم است كه در علوم مختلف مورد توجه پژوهشگران بوده‌ است. در حوزۀ مطالعات ادبي با آن‌كه گاه جسته و گريخته اشاراتي به اين مفهوم ديده مي‌شود، اما تا كنون به‌طور جدي مورد توجه قرار نگرفته ‌است. بررسي تجربۀ زيسته و نقش آن در فرايند خلاقيت ادبي، در تببين مفاهيم شاعرانه بسيار اهميت دارد، زيرا هم براي درك بهتر شعر راهگشاست و هم مي‌تواند معياري براي بررسي موفقيت و يا عدم موفقيت يك شعر يا دورۀ ادبي در اختيار ما قرار دهد. علاوه بر اين مشترك ‌بودن تجربۀ زيستۀ خواننده و شاعر، مي‌تواند به درك بيشتر و هم‌ذات‌پنداري خواننده با شعر كمك كند كه همين امر راه را براي نقد خواننده‌محور از منظر تجربۀ زيسته، نيز هموار مي‌كند. در اين پژوهش با روش تحليلي‌ ـ ‌انتقادي سعي شده است مفهوم تجربۀ زيسته و گونه‏هاي آن تبيين شود؛ سپس براي فهم دقيق‌تر نقش تجربۀ زيسته در فرايند خلاقيت ادبي، الگويي نظام‌مند براي آن تعريف و ترسيم شود. در همين راستا تجربۀ زيسته به انواعي ازقبيل تجربۀ زيستۀ شخصي، تجربۀ زيستۀ خاص و تجربۀ زيستۀ عام تقسيم شده است كه هركدام زيرمجموعه‌هايي دارد. يافته‏هاي اين پژوهش علاوه بر تببين مفهوم تجربۀ زيسته و نقش آن در فرايند خلاقيت ادبي، نشان مي‏دهد كه تجربۀ زيسته يكي از عناصر بنيادينِ آثارِ ادبي و به‌ويژه شعر است كه توجه به آن مي‏تواند براي درك هستي شعر، چگونگي شكل‏گيري آن، منابع الهام شاعران و... مؤثر باشد.