از خومس تا هولمس؛ يا وقتي گذر شرلوك هولمز به ايران افتاد

«روايت موسوم به پليس لندن كه از رومن‌هاي شيرين و حكايت‌هاي غريب مي‌باشد، يكي از دانشمندان مصري از لغت انگليسي به عربي تعريب نموده… و اين بنده محتاج گناهكار عبدالحسين بن المغفور مؤيدالدوله القاجار محض عموم فايده، روايت مزبور را از عربي به فارسي ترجمه نمود كه فارسي‌زبانانِ صاحب‌ذوق نيز از آن بهره‌مند و خرسند گردند. فرقي كه در ميان هست فاضل معرب با جمع بودن جميع لوازم به تعريب آن پرداخته و اين فقير با وجود جميع موانع به ترجمه آن اقدام نمود.» اين كلّ مقدمه‌اي است كه مؤيدالدوله قاجار بر ترجمه‌اش نوشته است. ترجمه‌اي كه براي اولين ‌بار پاي شرلوك هلمز را به زندگي ما ايرانيان باز كرد. اي كاش اما مؤيدالدوله مقدمۀ طولاني‌تري مي‌نوشت تا بدانيم موانعي كه بر سر راه ترجمه‌اش از آنها ياد كرده است، چه بوده‌اند.