معيارهاي تأليف و نقد ترجمۀ ادبي

جلال آل‌احمد كتاب معروف غرب‌زدگي‌اش را با اين جملات آغاز مي‌كند: غرب‌زدگي مي‌گويم همچون وبازدگي. و اگر به مذاق خوش‌آيند نيست، بگوييم همچون گرمازدگي يا سرمازدگي. اما نه. دست‌كم چيزي است در حدود سِن‌زدگي. ديده‌ايد كه گندم را چگونه مي‌پوساند؟ از درون. پوستهِ سالم برجاست. فقط پوست است؛ عين همان پوستي كه از پروانه‌اي بر درختي مانده. به‌هر صورت سخن از يك بيماري است. عارضه‌اي از بيرون آمده، و در محيطي آماده براي بيماري رشد كرده. مشخصات آن را بجوئيم و علت يا علل‌هايش را و اگر دست داد راه علاجش را. اين سخن جلال آل‌احمد حتي اگر دربارۀ فرهنگ ايران كاملاً صدق نكند، دربارۀ ترجمه كه وجهي از وجوه متعدد آن فرهنگ است كاملاً صدق مي‌كند. بنده سال‌ها پيش در اولين كنفرانس ترجمۀ ادبي گفتم كه لفظ‌گرايي بر ترجمه در ايران حاكم است. البته من همان‌جا حساب لفظ‌گرايي مثبت از لفظ‌گرايي منفي را جداكردم ولي اين ادعا آن موقع جنجالي به پا كرد. از آن زمان تا حالا بيست‌ويك سال مي‌گذرد؛ در اين مدت من ترجمه‌هاي بيشتري خوانده‌ام و پژوهش‌هاي بيشتري كرده‌ام و در مورد صحت آن نظريه اگر ترديدي داشتم حالا به يقين رسيده‌ام. فقط تنها چيزي كه مايلم در آن نظريه تغيير بدهم خود اصطلاح لفظ‌گرايي است. به ‌نظرم، با استفاده از استعارۀ آل‌احمد در غربزدگي، اصطلاح لفظ‌زدگي مناسب‌تر از لفظ‌گرايي است.