نويافته‏هايي از حيات و آثار نجم رازي

بيان مسئله: ادعاي اصلي مقاله اين است كه در نسخۀ نويافته‏اي از تفسير بحرالحقايق (نسخۀ شماره 37 از كتابخانه حسن حُسني‏پاشا) اطلاعات ارزشمندي از حيات و آثار نجم‏الدين رازي مي‏توان يافت. نجم رازي در اين گزارش مفصل، نخست استادان طريقت خود را به‏تصريح با اين ترتيب معرفي مي‏كند: 1) شيخ مجدالدين بغدادي؛ 2) نجم‏الدين كبري؛ 3) تاج‏الدين اُشنُهي؛ 4) شهاب‏الدين سهروردي. او به سبك عالمان رجال و حديث، نوع و مدت مصاحبت، نوع اجازه‏نامۀ دريافتي از شيخ، تاريخ تلمّذ و حتي سبب تقدم و تاخّر آنها در ذكر را مي‏آورد كه دربردارنده اطلاعاتي تازه درباره اين استادان است. آنگاه گزارشي از سفرهاي طولاني خود قبل از حملۀ مغول و پس از آن عرضه مي‏دارد.روش: اطلاعات مستخرج از نسخه نويافته تفسير بحرالحقايق ، به‏شيوۀ تحليلي با ديگر يافته‏هاي معاصران در اين باب، مقايسه شده است.يافته‌ها و نتايج: براساس اين شرح حال، معلوم مي‏شود كه نجم رازي از همان سال‏هاي نخستِ سيرِ آفاقي خود، در سال 601 ق. در خدمت سهروردي بوده؛ چندين نوبت در شهرهاي مختلف از خدمتش بهره برده و چندين اجازه‏نامه از او دريافت كرده است. همنشيني دايه با تاج‏الدين اُشنهي در همدان و ردّ اين پندار كه او به هنگام حملۀ مغول از ري فرار كرده باشد و... از فروعات ديگر مقاله است. نيز طرح احتمال بازگشت نجم‏الدين از آناتولي به ايران (پس از استقرار مغول) و اقامت در خوزستان از ديگر يافته‏هاي اين پژوهش است. به نظر مي‏رسد اين نسخه از تفسير، با توجه به تاريخ كتابت آن، بايد رونويسي از نخستين نگارش‏هاي نجم دايه در تفسير خود باشد. نجم‏الدين در اين مرحله از نگارش تفسير، بسيار وابسته به الكشف و البيان ثعلبي است و از همان ابتداي مقدمه با ذكر منبع، نقل‌قول‏هاي بسياري دارد.