كلان‌استعاره مفهوميِ «خداوندگاري به منزله كشورداري» در مرصادالعباد

بيان مسئله: مرصادالعباد اثري بديع و ممتاز در پهنۀ ادب فارسي است؛ زبان و بيان آن گوشنواز و گاه شاعرانه است و ازنظر تصويري ـ بلاغي كتابي شگرف به شمار مي‌آيد. با توجه به شناختگي و شهرگيِ تمثيل در علوم بلاغيِ ما، مطالعۀ تصاوير مرصادالعباد اغلب متمايل به بررسي جنبه‌هاي تمثيلي آن بوده است و استعاره‌هاي آن در قالب ديدگاه‌هاي كهن بررسي شده است؛ حال آنكه مرصادالعباد خوشه‌هاي استعاريِ مبتني بر نگرش سياسي ـ اجتماعي دارد و با توجه به پراكندگي و گستردگي اين خوشه‌ها مي‌توان با نظريۀ استعارۀ مفهومي، نگاهي تازه به اين اثر داشت.روش: روش تحقيق تحليلي ـ توصيفي است و دامنۀ پژوهش مبني بر متن مرصادالعباد است.نتايج و يافته‌ها: اين تحقيق نشان داد رشته‌هاي استعاري در پيوند با يكديگر، در متن تأمل‌برانگيز است و مي‌توان آنها را خُرداستعاره ناميد. شبكۀ خرداستعاره‌هاي به‌‌هم‌پيوسته از اين قرار است: «هبوط روح در تن به‌منزلۀ جلوس پادشاه»، «خزانه‌داري خداوند به‌منزلۀ گنجينه‌داري پادشاه»، «ابليس به‌منزلۀ مجرم و محكوم‌شده ازسوي سلطان»، «پرورش روح به‌منزلۀ پروردنِ باز شكاري»، «تبليغ دين به‌منزله تشكيلات اطلاع‌رساني پادشاه». اين پنج استعارۀ خرد، هريك داراي زيرمجموعه‌هايي بوده‌اند كه در متن تحقيق با ذكر شاهدمثال و ترسيم نمودارهايي تبيين شده‌اند. همچنين، دقت در خُرداستعاره‌ها نشان مي‌دهد كه مي‌توان مجموعۀ آنها را ذيل كلان‌استعارۀ «خداوندگاري به‌منزله كشورداري» قرار داد.