معيارهاي شناخت احكام تعبدي در فقه اسلامي

در يك نگاه كلي، احكام شرعي به دو دسته‌ي تعبدي و تعليلي تقسيم شده‌اند. دسته‌ي اول كه احكام غير معقول‌المعني نيز ناميده مي‌شوند، به گونه‌اي هستند كه عقل، قادر به درك حكمت تفصيلي آنها نبوده و چنانچه تعيين و تشخيص آنها به مكلف واگذار گردد از درك آنها عاجز خواهد بود. در مقابل اين دسته، احكام تعليلي يا معقول‌المعني قرار دارند. با توجه به آنكه حكم تمامي حوادث و وقايع به تصريح در نصوص نيامده و حكم بسياري از آنها به اجتهادات مجتهدان واگذار شده، شناخت و تفكيك احكام تعبدي از احكام تعليلي كه علت آنها قابل كشف و دريافت است امري مهم و ضروري است؛ زيرا در احكام تعبدي، راهي براي اجتهاد نيست و اجتهاد به بدعت مي‌انجامد در حالي ‌كه در احكام تعليلي، سد باب اجتهاد به عدم تطابق شريعت با شرايط و در نتيجه اجتهاد ناصواب منجر مي‌شود. براي شناخت احكام تعبدي معيار‌هايي چون عدم معقوليت معنا، عدم ظهور حكمت، تقييد، ثبات، ناتواني انسان در درك علت و عدم تعليل بيان شده است. به‌نظر مي‌رسد از ميان اين معيارها تنها معيار تقييد است كه مي‌تواند معيار واقعي براي شناخت احكام تعبدي باشد. ساير معيارها اولاً به تنهايي معيار كافي به‌شمار نمي‌روند، ثانيا بعضي از آنها هم‌پوشاني داشته و يا به معني مشتركي برمي‌گردند و ثالثاً همه‌ي مصاديق احكام تعبدي را در بر نمي‌گيرند.براي شناخت احكام تعبدي معيار‌هايي چون عدم معقوليت معنا، عدم ظهور حكمت، تقييد، ثبات، ناتواني انسان در درك علت و عدم تعليل بيان شده است. به نظر مي‌رسد از ميان اين معيارها تنها معيار تقييد است كه مي‌تواند معيار واقعي براي شناخت احكام تعبدي باشد. ساير معيارها اولاً به تنهايي معيار كافي به شمار نمي‌روند، ثانيا بعضي از آنها هم‌پوشاني داشته و يا به معني مشتركي برمي‌گردند و ثالثاً همه‌ي مصاديق احكام تعبدي را در بر نمي‌گيرند.