ارزيابي وضعيت زيست‌‌پذيري شهري با تاكيد بر شاخص‌‌هاي محيط‌‌زيستي (مطالعه موردي: كلان‌شهر تبريز)

بهبود شرايط زندگي در سكونتگاه‌‌هاي بشري، هدف غايي برنامه‌‌ها و پروژه‌‌هاي توسعه شهري است. پيش‌‌شرط دستيابي به اين مهم، فراهم ساختن شرايط مناسب زندگي است. به همين خاطر، صاحب‌‌نظران، متخصصان و مديران حوزه برنامه‌‌ريزي، مفهوم زيست‌‌پذيري را به‌عنوان يكي از مفاهيم نوين در حوزه برنامه‌‌ريزي شهري كه ارتباط نزديكي با پايداري شهرها و بهبود كيفيت زندگي ساكنان آن دارد، پذيرفته‌‌اند. هدف تحقيق حاضر، ارزيابي زيست‌‌پذيري مناطق كلان‌‌شهري تبريز بر اساس شاخص‌‌هاي محيط‌‌زيستي در ابعاد ذهني و عيني مي‌‌باشد. اين پژوهش، به لحاظ هدف از نوع كاربردي و از حيث روش تحقيق توصيفي و تحليلي است. جهت سنجش وضعيت ذهني زيست‌‌پذيري محيط‌‌زيستي (شامل 3 شاخص و 25 گويه) پس از شناسايي شاخص‌‌ها، ابتدا پرسشنامه مربوطه طراحي، پس از تعين نمونه آماري در سطح مناطق 10 گانه تبريز با استفاده از روش كوكران (413 نمونه) و تاييد روايي و پايايي پرسشنامه داده‌‌هاي مربوط به بعد ذهني جمع‌‌آوري شده، همچنين براي بررسي بعد عيني (شامل 17 گويه) از آخرين سالنامه آماري كلان‌شهر تبريز (سال 1398) استفاده شده است. جهت تجزيه‌وتحليل اطلاعات مربوطه از روش آنتروپي شانون براي وزن‌‌دهي شاخص‌‌ها و گويه‌‌هاي پژوهش و از روش موريس اصلاحي براي تعيين وضعيت زيست‌‌پذيري محيط‌‌زيستي مناطق بر اساس ادبيات جهاني در 5 سطح استفاده شده است؛ در نهايت براي درك فضايي بهتر از وضعيت زيست‌‌پذيري محيط‌‌زيستي در سطح مناطق نرم‌‌افزار GIS براي ترسيم نقشه‌‌ها به‌‌كارگرفته شده است. يافته‌‌هاي پژوهش بيانگر آن است كه به لحاظ بعد ذهني 80 درصد مناطق در وضعيت ‌‌بسيار نامناسب و بحراني قرار دارند و تنها دو منطقه 2 و 5 در وضعيت زيست‌‌پذيري محيط‌‌زيستي مناسب قرار دارند. در بعد عيني هيچ‌كدام از مناطق در وضعيت زيست‌‌پذيري مناسب قرار ندارند و 10 منطقه مورد مطالعه در وضعيت نامطلوب و غيرقابل قبول قرار دارند. در نهايت در بعد تركيبي (هر دو بعد عيني و ذهني) منطقه 2 با كسب نمره موريس 71.23 در وضعيت زيست‌‌پذيري محيط‌‌زيستي قابل‌تحمل، منطقه 5 در وضعيت متوسط و ساير 8 منطقه كلان‌شهر تبريز در وضعيت نامناسب و بحراني قرار دارند. در ادامه پيشنهادهاي براي بهبود وضعيت زيست‌پذيري محيط‌‌زيستي كلان‌شهر تبريز ارائه شده است.