تأثير گيميفيكيشن (بازي وارسازي) بر ارتقاء سواد زيست محيطي دانش آموزان

پيشينه و اهداف: بحران ‌هاي زيست محيطي تهديداتي براي تمامي موجودات و تعادل طبيعت مي ‌باشند كه ريشه آنها فعاليت انساني است. بنابراين تغيير فعلي رفتار انسان از طريق آموزش، قادر به برطرف نمودن مشكلات زيست محيطي خواهد بود. هدف از آموزش محيط زيست؛ افزايش حساسيت افراد نسبت به رويدادها و تغييرات محيط فيزيكي، زيستي، اجتماعي، اقتصادي، اجتماعي و سياسي و تأثيرات آنها بر محيط زيست است تا توانايي تشخيص مسائل محيط زيستي بتوانند مهارت ‌هاي لازم را در ابداع روش‌ها و وسايل حفظ محيط زيست و حل معضلات آن كسب كنند. در حال حاضر گيميفيكيشن يكي از تكنيك ‌‌هايي است كه كاربرد خوبي در افزايش سواد زيست محيطي دانش آموزان كاربرد دارد. گيميفيكيشن كه در برخي منابع «بازي ‌وارسازي» ترجمه ‌شده است، به معناي استفاده از نمادها و تفكرات بازيگونه در زمينه ‌هايي كه ماهيت بازي ندارند، است. گيميفيكيشن از جمله موضوعات مورد بحث در سال ‌هاي اخير است كه مي ‌توان آن را براي افزايش كارايي و تعامل كاربران مورد استفاده قرار داد. در صورت استفاده صحيح از گيميفيكيشن در محيط‌هاي آموزشي، يادگيري بهتر دانش آموزان منتج خواهد شد. پژوهش حاضر با هدف تأثير گيميفيكيشن (بازي وارسازي) بر ارتقاء سواد زيست محيطي دانش آموزان دوره اول ابتدايي شهر تهران انجام شده است.روش‌ها‌: پژوهش به صورت شبه ‌آزمايشي و با طرح پيش ‌آزمون و پس ‌آزمون همراه با گروه آزمايش انجام گرديد. جامعه آماري شامل كليه دانش ‌آموزان پسر (6-7) ساله مشغول به تحصيل در آموزش و پرورش منطقه 15 شهر تهران در سال تحصيلي 1401-1400 هستند. با روش نمونه ‌گيري تصادفي خوش ه‌اي چندمرحله ‌اي؛ تعداد 60 نفر (دوكلاس) به عنوان حجم نمونه انتخاب گرديدند و به صورت تصادفي30 نفر در گروه آزمايش قرار گرفتند. اين جامعه به مدت 12 جلسه بخشي از مفاهيم سواد زيست‌محيطي را از طريق آموزش مبتني ‌بر گيميفيكيشن دريافت نمودند. ابزار جمع آوري داده‌ها؛ پرسشنامه محقق ساخته است كه روايي صوري و محتوايي آن توسط اساتيد مورد تأييد قرار گرفته است. همچنين پايايي آن با استفاده از ضريب آلفاي كرونباخ مقدار 86/0 گزارش شده كه بيانگر پايايي قابل قبول است. داده‌هاي حاصل با استفاده از آمار توصيفي و استنباطي به كمك نرم افزار 24 SPSS مورد بررسي قرار گرفت.يافته‌ها: نتايج داده ‌ها بر روي فرضيات نشان داد كه گيميفيكيشن در ارتقاء سواد زيست‌محيطي داراي تأثير معني ‌دار و مثبت است (P=0/001, F1.57=70/6). همچنين گيميفيكيشن در ارتقاء سواد زيست محيطي(مديريت مصرف آب (P=0/001, F1.57=66/58)، مديريت مصرف برق (P=0/001, F1.57=58/04)، مديريت مصرف گاز (P=0/001, F1.57=58/04)، مديريت پسماند (P=0/001, F1.57=40/8)، حفظ جنگل (P=0/001, F1.57=337/63)، حفظ حيوانات (P=0/001, F1.57=51/06) بر روي دانش آموزان دوره اول ابتدايي تاثيرگذار است.نتيجه‌گيري: بنابراين با توجه به يافته ‌ها و نتايج پژوهش حاضر، و تاييد تأثير مثبت گيميفيكيشن در ارتقاء سواد زيست محيطي (مديريت مصرف آب، مديريت مصرف برق، مديريت مصرف گاز، مديريت پسماند، حفظ جنگل و حفظ حيوانات)، مي ‌توان نتيجه گرفت كه استفاده از گيميفيكيشن در آموزش، رويكرد جديدي است كه باعث تحول گسترده‌اي در نظام تعليم و تربيت شده و اميد اثربخشي يادگيري مفاهيم زيست محيطي و سواد مرتبط با آن را در دانش آموزان افزايش مي ‌دهد.