فراتركيب چارچوب جامع عوامل مؤثر بر قابليت استفاده سيستم‌هاي مديريت يادگيري

پيشينه و اهداف: سيستم‌هاي مديريت يادگيري يكي از مهم‌ترين بسترهاي آموزش مجازي هستند و قابليت استفاده، مهم‌ترين ويژگي تعيين‌كننده كيفيت آن‌هاست. در تحقيقات انجام‌شده، عوامل مختلفي به‌عنوان عوامل مؤثر بر قابليت استفاده سيستم‌هاي مديريت يادگيري مطرح شده است؛ اما وجود كاستي‌ها در زمينه قابليت استفاده اين سيستم‌ها و تعيين عوامل اثرگذار بر آن به‌صورت يك نقشه راهنماي جامع و كاربردي كه براساس آن بتوان قابليت استفاده سيستم مديريت يادگيري را ارزيابي كرده و بهبود بخشيد، چالش مؤسسات آموزشي مختلف در آموزش مجازي است. بنابراين، هدف از پژوهش حاضر، استخراج مهم‌ترين عوامل اثرگذار بر قابليت استفاده و سپس ارائه اين عوامل در قالب يك چارچوب جامع و كاربردي است.روش‌ها‌: در پژوهش حاضر از روش كيفي و رويكرد فراتركيب استفاده شد. براساس مراحل رويكرد فراتركيب، بعد از بيان سؤال و اهداف تحقيق، از روش مرور نظام‌مند تحقيقات براي جستجوي گزارش‌هاي تحقيقاتي در حوزه قابليت استفاده سيستم‌هاي مديريت يادگيري كه جامعه آماري اين پژوهش بودند، استفاده كرديم و نمونه يعني اسناد موجود در پايگاه‌هاي اطلاعاتي Scopus و Web of Science، از طريق نمونه‌گيري هدفمند انتخاب شدند. سپس، كيفيت منابع تحقيقاتي از طريق ارزيابي منفرد و ارزيابي تطبيقي مورد بررسي قرار گرفت. يافته‌هاي حاصل از تحقيقات طبقه‌بندي شدند؛ اين يافته‌ها با رويكرد تحليل طبقه‌بندي تركيب شدند و در نهايت براي بررسي اعتبار يافته‌ها از روش‌هاي مسير حسابرسي، اعتبار توافقي و بررسي متخصصان هم‌تا استفاده شد.يافته‌ها: يافته‌هاي حاصل از اين پژوهش، شامل عوامل قابليت استفاده‌ سيستم‌هاي مديريت يادگيري و ارائه‌ اين عوامل در قالب يك چارچوب است. در اين چارچوب، عوامل براساس متوليان هر عامل، دسته‌بندي شد. عوامل شامل پيمايش، طراحي بصري، قابليت يادگيري و قابليت به‌يادسپاري، كارايي، قابليت دسترسي، رفع خطاها، حريم خصوصي و امنيت، سهولت استفاده‌، مسائل اخلاقي و انطباق در حوزه‌ وظايف متخصصان فناوري اطلاعات و عوامل محتوا، دانش مدرس و جهت‌گيري يادگيري در حوزه‌ وظايف مدرسان/طراحان آموزشي مي‌شود. عواملي كه هم متخصصان فناوري اطلاعات و هم مدرسان/طراحان آموزشي متولي آن هستند، عبارتند از تعامل، سنجش و بازخورد، كمك و مستندسازي، سودمندي و رضايت و لذت.نتيجه‌گيري: براساس نتايج اين پژوهش، با در نظر گرفتن عوامل قابليت استفاده در طراحي و ارزيابي سيستم‌هاي مديريت يادگيري، مي‌توان كارايي و اثربخشي اين بسترها در آموزش مجازي و در نهايت ميزان رضايت يادگيرندگان را افزايش داد. نتايج اين پژوهش، ضمن غني كردن ادبيات تحقيق در حوزه‌ قابليت استفاده‌ سيستم‌هاي مديريت يادگيري، كمك مي‌كند اين سيستم‌ها به‌طور كارآمد، اثربخش و رضايت‌بخش مورد استفاده‌ يادگيرندگان و مدرسان قرار گيرند. نتايج اين پژوهش همچنين به توسعه‌دهندگان سيستم، طراحان آموزشي و ارزيابان كمك مي‌كند كه با طراحي و ارزيابي سيستم‌هاي مديريت يادگيري براساس چارچوب ارائه شده در اين تحقيق، رويكرد مؤثرتري را براي بهبود قابليت استفاده‌ سيستم اتخاذ كنند. زمان‌بر بودن تست قابليت استفاده‌ سيستم‌هاي مديريت يادگيري مورد استفاده در دانشگاه‌هاي كشور ايران براساس چارچوب پيشنهادي، يكي از محدوديت‌هاي پژوهش حاضر بود كه محققان ديگر در پژوهش‌هاي آينده مي‌توانند بر انجام اين تست متمركز شوند. همچنين پيشنهاد مي‌شود تحقيقات آينده علاوه بر پايگاه‌هاي اطلاعاتي Scopus و Web of Science كه در اين تحقيق به‌عنوان منابع گزارش‌هاي تحقيقاتي انتخاب شده‌ است، منابع موجود در پايگاه‌هاي اطلاعاتي ديگر مانند ERIC و Google Scholar را نيز در نظر بگيرند. افزايش تعداد بررسي‌كنندگان مقالات در بخش مرور نظام‌مند تحقيقات و افزايش تعداد ارزيابان منابع تحقيقاتي در مرحله‌ ارزيابي كيفيت منابع و اعتباريابي يافته‌ها در تحقيقات آينده نيز تعميم نتايج را قابل‌اعتمادتر مي‌كند. در نهايت، استفاده از روش‌هاي‌ تحقيق كمّي و نيز ارزيابي اكتشافي عوامل قابليت استفاده، مي‌تواند مكمل اين پژوهش كيفي باشد.