تبيين الگوي نقش مديران‌آموزشي در فرايند توسعۀ فرهنگي: يك نظريۀ داده‌بنياد

هدف از پژوهش حاضر، تبيين نقش مديران آموزشي در فرايند توسعۀ فرهنگي در ابعاد هويت ملي- ديني، نظم و انسجام اجتماعي، كالاها و خدمات فرهنگي، و تعاملات فرهنگي بين‌المللي بوده است و براي انجام‌دادن تحقيق از روش كيفي، ازنوع نظريۀ داده‌بنياد استراوس و كوربين استفاده كرده‌ايم. جامعۀ آماري پژوهش، مشتمل بر مديران و صاحب‌نظران شهرهاي تهران و كرج است كه درزمينۀ اجرايي‌شدن فرهنگ، تجربۀ اجرايي يا سابقۀ پژوهشي داشتند. با استفاده از روش نمونه‌گيري نظري تا رسيدن به اشباع نظري، با دوازده نفر از خبرگان مصاحبه و براي اطمينان‌يافتن از اﻋﺘﺒﺎر يافته‌ها، از معيارهاي ﭼﻬﺎرﮔانۀ ﮔﺎﺑﺎ و ﻟﻴﻨﻜﻠﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪ. يافته‌هاي پژوهش درقالب 209 كد باز، 58 مفهوم اساسي، نوزده كد محوري و پنج مقولۀ منتخب ذيل عنوان‌هاي عوامل علّي، پديدۀ پژوهش، عوامل زمينه‌اي، عوامل مداخله‌گر، راهبردها و پيامدها درقالب الگوي پارادايمي طراحي شدند. اين يافته‌ها نشان مي‌دهند مديران آموزشي در فرايند توسعۀ فرهنگي، به دو‌ صورت، نقش ايفا مي‌كنند: يكي درقالب مديريت فرهنگي و ديگري درقالب رهبري فرهنگي. در جايگاه مديريت فرهنگي، آنان ايفاگر نقش‌هاي اجرايي و ساختاري هستند و در فرايند رهبري فرهنگي نيز نقش‌هاي محتوايي را برعهده دارند. مهم‌ترين عوامل علّي اثرگذار بر نقش‌آفريني مديران، شامل اقداماتي براي تحقق‌يافتن هويت ملي و مصرف كالاهاي فرهنگي بوده و عوامل زمينه‌ساز و مداخله‌گر درقالب دو دسته مسائل برون‌سازماني و درون‌سازماني شناسايي شده‌اند. راهبردها و اقدامات شناسايي‌شده، مربوط به دروني‌سازي نظم اجتماعي و گسترش تعاملات فرهنگي بوده‌اند. درنهايت، اين نتيجه به‌دست آمد كه به‌رغم رسالت مديران مدارس در علم‌آموزي، نقش آن‌ها در فرايند توسعۀ فرهنگي و فرهنگ‌پذيري، خطير و چندگانه است و بايد مديران و عوامل بالادستي نظام آموزشي، مطمح نظر آنان باشند.