بررسي جلوه‌هاي ادبيات كارناوال گراي باختيني در رمان لعبه النسيان

كارناوال، كانون پوياي روحيه جدال گري شادمانه و آزاديخواهي هنجار شكن مردمي، همواره در رويارويي با مطلق انديشي هاي اقتدارگران و هرگونه موقعيت محدوديت آفرين، خودنمايي مي كند. بازنمود ادبياتيِ مؤلفه هاي سنت كارناوالي و روحيه ممنوعيت ستيز جشنواره هاي مردمي، بعدها در ادبياتِ كارناوال گرا -به مثابه شاخه اي از نظريه گفتگومندي باختين- در قالب فنون چندي چون پارودي، نسبيت و تقابل هاي دوگاني، تاج گذاري و تاج برداري، زبان كوچه‌بازاري، مضامين مرگ، نقاب و ديوانگي و انگاره ضيافت متجلي گشت كه هر يك پاسخ كارناوالي شده اي در مقابل روحيه تك سويه نگري و خودبسنده انگاري بود. پروژه روايت پژوهي باختين، كارناوال گرايي را با تأكيد بر شيوه تفحصگرانه اين انديشه در باورهاي بر سازنده كارناوال، كليدواژه تحولات رمان مدرن برمي شمرد كه قابليت بازشناسي راهبردهاي آثار كارناوال گرا در عينيت بخشي به گرايش آزادي خواهي جزميت ستيز را فراهم مي آورد. از اين‌رو با تكيه بر روش تحليل محتواي كيفي با رويكرد توصيفي- تحليلي و با داده كاوي كتابخانه اي، با رصد نمونه هاي كارناوال گرايي رمان «لعبه النسيان» در قالب مؤلفه هاي مذكور، مي كوشيم دستاوردهاي «محمد براده» نويسنده مراكشي (1938) را در گفتگومندسازي و ترويج روح دموكراسي چندآوايي در رمان نويسي نوين عرب بازكاويم. مطالعه اين رمان از منظر كارناوال گرايي حاكي است: براده، با شيوه هاي متناسب هر يك از مؤلفه‌ها همچون: قدسيت زدايي، منحط سازي مفاهيم متعالي شمرده، وارونگي و جايگزيني نوسانگرانه دوگاني ها، گستاخي اقتدارستيز، ابطال پندارِ كمال و مبناهاي از پيش رسميت يافته حاكمان و الغاء موقتي عرف ها، نگاه ها، باورها و مرزهاي ازپيش خوانده؛ هنجارهاي سلسله مراتبي برساخته و مناسبات پايگاهي، قوانين و تابوهاي ظاهراً نقض ناپذير را باژگونه كرده و با تاكيد بر چندقطبي گرايي، به ايده تكثرگرايي مركزيت زدوده و مصاديق آن چون گفتمان هاي طردشده و انديشه طبقات به حاشيه رانده، دگربار مركزيت بخشيده و مخاطب را در سايه فرهنگ آزادي خواهي، به مقام سوژگي و درك چندآوابودگي هستي رسانده و نهايتا لعبه النسيان را به نمونه موفق ادبيات كارناوال گراي جهاني با نكهتي محلي بدل كرده است