العطاس خواني در ايران و افسانه‌زدايي از استثناگرايي ايراني

چطور بايد افسانۀ بومي تنبل اثر خارق‌العادۀ حسين العطاس را در ايران خواند؟ نقد يك متفكر پسااستعماري جنوب شرق آسيا بر سرمايه‌داري استعماري و تأثير آن بر تصوير برساخته از بوميان مالايي و جاوه‌اي چه ربطي به بستر ايراني مي‌تواند داشته باشد؟ آيا نقد العطاس مي‌تواند راهگشايي براي نظريه‌پردازيِ مفهومي ايدئولوژيك در بستر ايراني باشد كه ديناميك پيشرفت را در بازۀ بلندمدتي در تعليق نگاه داشته است؟ اين مقاله تلاش دارد به بسط ايدۀ استثناگرايي ايراني و گفتمان‌هاي حوالي آن بپردازد. با استفاده از نظريات العطاس به‌ويژه كتاب افسانۀ بومي تنبل تلاش مي‌شود انگاره‌هاي فكري و ذهنيت برساخته دربارۀ استثنا بودن وضعيت اجتماعي، فرهنگي، سياسي ايرانيان توضيح داده شود و امكان‌هاي خلق و تقويت آن توسط استبداد داخلي و شبه‌استعمار در ايران مدرن بررسي شود. درنهايت استثناگرايي ايراني در اين مقاله به‌مثابۀ يك ايدئولوژي متقاطع ملي، مذهبي، جنسيتي تعريف مي‌شود كه ذهنيتي دروني‌سازي‌شده در افراد عضو اجتماعات ايراني مي‌سازد كه آن‌ها را در وضعيت متناقض از فرادستي و فرودستي هم‌زمان در برابر ديگري قرار مي‌دهد.