بررسي عوامل موثر در دستيابي به كشاورزي پايدار در توليد برنج استان گيلان (مطالعه موردي: شهرستان رشت)

مقدمه: ﺑﺮﻧﺞ يكي از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﯾﻦ ﻏﻼت و گياهان زراعي دنيا اﺳﺖ كه منحصراً براي انسان كاشت مي شود و غذاي اصلي بيش از نيمي از جمعيت جهان را تشكيل مي دهد. اين محصول مهم، نقشي اساسي در تأمين امنيت غذايي كشور و هم چنين اقتصاد كشاورزي استان گيلان دارد، زيرا هر ساله بيش از 193 هزار بهره بردار در اراضي حاصل خيز و مستعد استان گيلان، برنج كاري مي كنند. هدف از اجراي اين تحقيق، بررسي عوامل مؤثر بر دستيابي به شاخص هاي كشاورزي پايدار در توليد برنج استان گيلان بود. نتايج اين تحقيق مي تواند باعث ايجاد فرصت هاي مناسب، افزايش درآمد و نهايتاً رفاه نسبي شالي كاران گيلاني شود.مواد و روش ها: اين تحقيق در مقطع زماني 1401-1400 در استان گيلان و شهرستان رشت انجام شد. جامعه آماري اين تحقيق شالي كاران شهرستان رشت و كارشناسان سازمان جهاد كشاورزي استان گيلان بودند. حجم نمونه براي شالي كاران با استفاده از فرمول كوكران 383 محاسبه شد و براي جامعه آماري كارشناسان نيز 70 تن انتخاب شدند.  نمونه گيري شالي كاران به صورت چند مرحله اي انجام و نمونه ها به صورت تصادفي ساده از هر روستا انتخاب شدند. در مورد كارشناسان نيز نمونه گيري به صورت تمام شمار انجام شد. ابزار اصلي جمع آوري اطلاعات مورد نياز اين تحقيق، پرسش نامه محقق ساخته بود كه روايي آن توسط 10 نفر از اساتيد دانشگاه و كارشناسان سازمان جهاد كشاورزي تأييد و پايايي آن با استفاده از آلفاي كرونباخ، 0.81 محاسبه شد. متغيرهاي تحقيق به پنج دسته متفاوت شامل ويژگي هاي مديريتي، اقتصادي، اكولوژيك، استفاده از فن آوري و مشاركت اجتماعي تفكيك و اثر آنها در دستيابي به كشاورزي پايدار كشت برنج در استان گيلان بررسي شد.يافته هاي تحقيق: نتايج حاصل از برآورد آماره هاي توصيفي نشان داد كه سطح تحصيلات حدود 40 درصد از جامعه آماري اين تحقيق، ديپلم است. 54 درصد از شالي كاران مالك زمين هاي شالي خود بودند، ميانگين سطح زير كشت هر شالي كار 1.1 هكتار و ميزان رضايت مندي شالي كاران از كشت برنج 67.7 درصد بود. نتايج به دست آمده از آماره هاي تحليلي نيز نشان داد كه ويژگي هاي مورد مطالعه در اين تحقيق، تأثير متفاوتي بر دستيابي به كشاورزي پايدار در توليد برنج داشتند، به طوري كه ويژگي هاي مديريتي و اقتصادي از ديدگاه كارشناسان تأثيرگذاري زياد و از ديدگاه شالي كاران تأثيرگذاري متوسط، ويژگي هاي فن آوري و نوآوري از ديدگاه كارشناسان اين تحقيق تأثير گذاري زياد و از ديدگاه شالي كاران تأثيرگذاري كم، ويژگي هاي اكولوژيك از ديدگاه هر دو گروه شالي كاران وكارشناسان تأثيرگذاري متوسط، و ويژگي هاي مشاركت اجتماعي نيز از ديدگاه هر دو گروه شالي كاران وكارشناسان اين تحقيق تأثيرگذاري كم داشتند. مقايسه ديدگاه بين دو گروه جامعه آماري اين تحقيق (شالي كاران و كارشناسان) بر اساس آزمون t نيز نشان داد كه تفاوت معني داري بين آنها از نظر ميزان دستيابي به شاخص هاي كشاورزي پايدار  وجود داشت، به طوري كه متغيرهاي مورد بررسي در اين تحقيق از ديدگاه بيش تر كارشناسان تأثير زياد و از ديدگاه كشاورزان تأثير متوسط داشتند.نتيجه گيري: افزايش دانش و بهبود نگرش موجب بهبود عملكرد و ايجاد تغييرات نسبتاً پايدار در رفتار خواهد شد و گروه هاي هدف را توانا مي سازد تا به سرعت با تغييرات محيطي سازگار شوند. دانش، محرك تغيير و ارتقا در نگرش شاليكاران در ارتباط با شاخص هايي مانند نحوه، زمان صحيح و تعداد دفعات شخم زدن، احداث خزانه هاي مدرن، مقدار صحيح بذر مصرفي و..... در كشت پايدار برنج  است. بررسي ويژگي هاي اقتصادي كشاورزان شالي كار نيز نشان داد كه با ارتقاي بهره وري مناسب از امكانات و سرمايه ي موجود، افزايش راندمان توليد، كاهش هزينه ها، افزايش دانش، بهبود مهارت هاي فني و غيره، در وضعيت اقتصادي كشاورزان شالي كار تغييرات مطلوب ايجاد مي شود. در نتيجه كشاورزان شالي كار در صورت داشتن وضيعت اقتصادي مطلوب در كنار دريافت وام و اعتبارات لازم دولتي مي توانند به بسياري از شاخص هاي توسعه پايدار توليد برنج دست يابند و در راستاي توسعه ي موزون ملي گام بردارند.