بررسي كمّي وكيفي اسانس Nepeta crassifolia Boiss. Buhse در رويشگاه‌هاي طبيعي و شرايط مزرعه در استان آذربايجان‌شرقي

پونه‌ساي البرزي (Nepeta crassifolia Boiss. Buhse) از خانواده Lamiaceae، گونه‌اي معطر با خاصيت دارويي بوده كه بومي و انحصاري ايران است. براي اجراي اين تحقيق، بذرها و اندام‌هاي هوايي اين گياه از شش منطقه مختلف در استان آذربايجان‌شرقي جمع‌آوري گرديد. اندام‌هاي هوايي پس از خشك شدن به روش تقطير با آب اسانس‌گيري شده و تركيب‌هاي موجود در آنها توسط دستگاه‌هاي GC و GC/MS شناسايي شدند. همچنين در سال بعد، بذرهاي جمع‌آوري شده، پس از نشاء در گلخانه، در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي در سه تكرار در مزرعه كشت شدند. در سال دوم سرشاخه‌هاي گلدار برداشت و پس از خشك شدن، اسانس‌گيري شدند. بررسي كمّي اسانس نمونه‌هاي رويشگاه‌هاي طبيعي و مزرعه نشان داد كه درصد اسانس در نمونه‌هاي رويشگاه طبيعي با همديگر اختلاف معني‌داري داشته و بيشترين مقدار اسانس متعلق به منطقه مرند بود، در حالي كه اسانس‌هاي بدست آمده از نمونه‌هاي كشت‌شده در مزرعه با همديگر اختلاف معني‌داري نداشتند. نتايج ارزيابي‌ها بيانگر اين بود كه تركيب‌هاي نپتالاكتون I (4aα, 7α, 7aα) و II (4aα, 7α, 7aβ)، گلوبولول، جرماكرون B، كاريوفيلن اكسايد و 8،1-سينئول اجزاي اصلي اسانس N. crassifolia را تشكيل داده و بيشترين مقدار نپتالاكتون هاي I و II در شرايط رويشگاه طبيعي (به‌ترتيب 69% و 21.7%) و مزرعه (به‌ترتيب 27.3% و 51.5%)، متعلق به منطقه ميشو در مرند بوده‌است. گياهان منطقه سراب نيز در شرايط رويشگاه طبيعي و مزرعه در مقايسه با ساير نمونه‌ها بيشترين ميزان نپتالاكتون II را به خود اختصاص داده و بالاترين مقدار تركيب 8،1-سينئول (21.8%) در اسانس نيز از نمونه گياهي رويشگاه طبيعي منطقه خريل بدست آمد.