سمّيت تنفسي و اثر زيركشنده اسانس‌هاي Achillea millefolium L. و Mentha pulegium L روي پارامترهاي جدول زيستي شته جاليز (Aphis gossypii Glover)

شته جاليز (Aphis gossypii Glover.) از آفات مهم كدوييان است. امروزه براي كنترل جمعيت اين آفت، به تركيب‌هاي سازگار با محيط‌زيست بيشتر توجه مي‌شود. در اين تحقيق سمّيت تنفسي اسانس دو گياه بومادران (Achillea millefolium L.) و پونه (Mentha pulegium L.) روي حشرات كامل آفت مذكور، در غلظت و زمان‌هاي مختلف بررسي شد. همچنين، اثر زيركشنده اين دو اسانس روي پارامترهاي زيستي شته جاليز بالغ بررسي شد. نتايج نشان داد كه اسانس‌هاي موجود در اين گياهان باعث مرگ و مير معني‌دار حشرات بالغ مي‌شوند. مقدار LC50 اسانس گياه بومادران و پونه روي شته جاليز به‌ترتيب معادل 34.90 و 23.34 ميكروليتر بر ليتر هوا بود. مقدار LT50 اسانس‌ها با غلظت 34.90 ميكروليتر بر ليتر هوا براي اسانس بومادران برابر با 12.30 ساعت و در غلظت 23.34 ميكروليتر بر ليتر هوا براي اسانس پونه برابر با 12.02 ساعت بدست آمد. نرخ ذاتي افزايش جمعيت (rm) به‌عنوان مهم‌ترين پارامتر جدول زندگي آفت، در تيمار اسانس پونه برابر با 0.28 (ماده/ماده/روز: تعداد افراد ماده توليد شده به‌ازاي هر فرد ماده در هر روز) و در تيمار اسانس بومادران 0.27 (ماده/ماده/روز) بود كه نسبت به شاهد (0.34) كاهش معني‌دار داشت. نتايج بررسي اثر زيركشندگي اين اسانس‌ها روي پارامترهاي رشد جمعيت نشان داد كه نرخ بقاي وابسته به سن براي شته جاليز تيمار شده با اسانس‌ها نسبت به شاهد كاهش يافت. تيمارهاي شاهد و پونه به‌ترتيب بيشترين (20.73 روز) و كمترين (10.97 روز) اميد به زندگي را داشتند. نرخ خالص توليدمثل در شته‌هاي تيمار شده با بومادران، پونه و كنترل به‌ترتيب برابر با 15.64 ،9.38 و 35.76 (ماده/ماده/نسل) محاسبه شد. اين يافته‌ها نشان داد كه اسانس دو گياه مطالعه شده، پتانسيل بالايي از نظر سمّيت تنفسي و كاهش جمعيت شته جاليز براي استفاده در برنامه‌هاي كنترل تلفيقي آفت مذكور در گلخانه‌ها را دارا مي‌باشد.