مراحل و كيفيّت نظارت مردم بر حاكميّت در قالب امر به معروف و نهي از منكر

يكي از مهم ترين واجبات اسلامي كه به شدّت در منابع نقلي مورد تأكيد قرار گرفته است فريضه «امر به معروف و نهي از منكر» است. اصل هشتم قانون اساسي براي اين مسؤوليّت اجتماعي سه سطح ترسيم كرده است: امر به معروف مردم توسّط مردم، امر به معروف مردم توسّط دولت، امر به معروف دولت توسّط مردم. در متون فقهي صرفاً به سطح نخست پرداخته شده و از تبيين اهميّت سطوح ديگر و كيفيّت اجرايي كردن آنها غفلت شده است. از آنجا كه سطح سوم امر به معروف و نهي از منكر از اهميّت و حساسيّت بالاتري نسبت به دو سطح ديگر برخوردار است و هيچ پژوهشي در راستاي كيفيّت اجرايي كردن آن انجام نشده است، لذا اين پژوهش به منظور پُر كردن اين خلأ علمي و پژوهشي انجام شده است. در اين تحقيق با روشي توصيفي- تحليلي به اين نتيجه دست يافتهايم كه در راستاي تحقّق سطح سوم امر به معروف و نهي از منكر، اجراي چهار مرحله ضروري است؛ آن چهار مرحله به ترتيب اولويّت عبارتند از: 1- نصيحت و خيرخواهي؛  2- انتقاد و اعتراض؛ 3- گزارش دهي و افشاگري؛ 4- برخورد قهري از مجاري قانوني و پرهيز از اخلال در نظم و امنيّت عمومي.