بررسي نظريه صرفه در آثار فريقين

پژوهشگران قرآني همواره درباره وجوه اعجاز قرآن كريم، بحث و گفت‌وگو كردهاند. آنان بر اعجاز دروني و محتوايي قرآن اتفاق نظر دارند. در اين ميان عده‌اي از قرآن‌پژوهان اسلامي به ويژه در قرون نخستين، وجه اعجاز قرآن را عاملي بيروني، (بازدارندگي و انصراف دادن مردم از سوي خداوند متعال از هماوردي و معارضه با قرآن)، دانسته و اين وجه را قويتر از ساير وجوه تلقي كرده‌اند. نوشتار پيش رو سعي دارد، تعدادي از مهم‌ترين قائلان به اين نظريه را كه به «نظريه صرفه» معروف است، با شواهدي كه براي نظر خود بيان ميكنند، شناسايي كرده و به بررسي سير تطور و پردازش اين نظريه بپردازد. از اين‌رو نقطه مشترك قائلان اين نظريه، بيتوجهي و غفلت از محتواي عميق قرآن و معطوف كردن تمام توجهات به الفاظ ظاهري قرآن است و به نظر ميرسد، اين نگاه هيچ بعدي از ابعاد اعجاز قرآن كريم را در عرصه قرآن‌پژوهي انعكاس نميدهد.