تطوّر حكايت علاءالدين ابوالشامات در داستان‌هاي عامۀ فارسي

يكي از حكايت‌هاي كتاب مشهور هزارويك‌شب «علاءالدين ابوالشامات» نام دارد. در اين داستان سرگذشت او از تولد در مصر تا سفر به بغداد و ازدواج دائم با دختري كه قرار بود فقط محلّلش باشد و ماجراهايش تا پايان عمر بيان مي‌شود. بخشي از اين حكايت در داستان‌هاي عامۀ فارسي منشأ افسانه‌هايي با ساختار يكسان شده است. در اين مقاله يازده روايت ديگر از اين داستان شناسايي و تحليل شده است. برخي از اين روايت‌ها در مجموعه‌اي از حكايات به چاپ رسيده‌اند، امّا اغلب ناشناخته هستند. اين روايات از نظر شيوه و جزئيات روايت و نيز مسائل زباني و ادبي كم‌وبيش تفاوت‌هايي دارند. اگرچه ساختار كلي داستان‌ها يكي است، راويان در طول زمان تغييراتي در جزئيات ايجاد كرده‌اند؛ شايد به اين دليل كه براي مخاطب جذاب‌تر باشد يا داستان باورپذيرتر و براي مخاطب ايراني ملموس‌تر شود. با تحليل جزئيات اين روايت‌ها مي‌توان به نكات درخور توجهي دست يافت. در نگاهي كلان‌تر مي‌توان براساس همان جزئيات ترتيب تغييرات در روايت‌ها را مشخص كرد.