ساختار و مضامين ليلو(لالايي)‌هاي بلوچي

لالايي‌ها نوعي از ترانه‏‌هاي مهم در ادبيات عامۀ هر قومي به‌شمار مي‌‏آيند كه سينه به سينه از نسل‌‏هاي گذشته به امروز رسيده‏‌اند. در بلوچي به اين نوع ترانه‌‏ها «ليلو» يا «لولي» مي‌‏گويند. در جستار پيش رو به بررسي ليلوها در زبان بلوچي پرداخته‌ايم و هدف از اين تحقيق، معرفي اين اشعار عامه و تحليل آن‌‏ها از دو منظر ساختار و درون‏مايه است. نگارنده با گردآوري مهم‌‏ترين لالايي‌‏هاي رايج در بلوچستان، ضمن معرفي اين گونه سروده‌‏ها، نخست به بررسي وزن، قالب، قافيه و رديف و سپس به تحليل مهم‏‌ترين مضامين و كاركردها و پيوند آن‌‏ها با زندگي اجتماعي، مفاهيم ديني، وضعيت زندگي و باورهاي گويشوران بلوچي پرداخته است. قالب همۀ ليلوها، «بلوچيِ سنتي» است و از نظر وزن غالباً عروضي و در بحر قريب هستند. برخي از مضامين به كاررفته در آن‌‏ها عبارت‌اند از: بيان آرزوهاي مادر براي فرزند، دعا براي بچه، آرام‏بخشي، كم كردن بي‏قراري‏‌هاي كودك، تشويق به شادي و نوازشگري كودك، جنگ در برابر دشمن، تشبيه كودك به قهرمانان قومي، بيان نوع خوراك كودك، داماد گرفتن با مهريۀ سنگين، مهمان‏‌نوازي و دعا براي مادران بي‌‏اولاد كه بچه‏‌دار شوند. شيوۀ بررسي در اين مقاله، مطالعات ميداني و روش توصيفي ـ تحليلي براساس شصت لالايي است. تاكنون دربارۀ تحليل ساختاري و محتوايي لالايي‏‌هاي بلوچي پژوهشي انجام نشده است. بنابراين انجام پژوهش براي شناخت اين بخشِ ناشناخته از ادبيات عامۀ مردم بلوچستان ضروري به نظر مي‌‏رسد.