بررسي وضعيت حقوقي و فقهي قرارداد كارآزمايي باليني

با پيشرفت تحقيقات زيست‏‌پزشكي، شاهد ظهور موضوعات مستحدثه و به‌‏تبع آن چالش‌‏هاي حقوقي جديدي هستيم كه ضروري است آن‏‌ها را با موازين حقوقي و فقهي بررسي كنيم. كارآزمايي باليني نوعي پژوهش تجربي و معتبرترين نوع تحقيق براي اثبات رابطۀ علت و معلولي بين مداخلۀ درماني و درمان است. اين دسته از تحقيقات داراي ابعاد فقهي و حقوقي گسترده‌‏اي است. رضايت آگاهانه فرايندي است كه طي آن شركت‏‌كننده يا نمايندۀ قانوني او اطلاعات مربوط به كارآزمايي را ملاحظه و درك مي‌‏كند و با آن موافقت مي‌‏نمايد. ابهام در وضعيت حقوقي رضايت‌‏نامۀ آگاهانۀ فرد شركت‏‌كننده در كارآزمايي‏‌هاي باليني جزو چالش‌‏هاي نيازمند توجه و دقت است. اين پژوهش به روش توصيفي ـ تحليلي صورت گرفته و نحوۀ گردآوري اطلاعات مبتني بر روش كتابخانه‌‏اي است. يافته‏‌هاي تحقيق نشان مي‏‌دهد، با تطبيق رضايت‏‌نامۀ‏ كارآزمايي‌‏هاي باليني (متفاوت با رضايت‌‏نامۀ درماني) با مباني حقوقي مشخص مي‌‏شود كه وضعيت خاص رضايت‏‌نامه و شرايط و ويژگي‌‏هاي آن به‏‌گونه‌‏اي است كه بايد در چارچوب عقود نامعين مطالعه شود. قرارداد مذكور به‏‌طور عام مشمول قواعد عمومي قراردادها و به‏‌طور خاص تابع ساير مقررات مرتبط با اين حوزه ازجمله «راهنماي اخلاقي كارآزمايي‏‌هاي باليني» است. با بررسي ادلۀ فقهي و قواعد حقوقي مي‌‏توان گفت اصولاً انعقاد قراردادهاي كارآزمايي باليني براي آزمايش شيوۀ درماني يا دارويي جديد بر تماميت جسمي داوطلبان حتي در صورت وجود ضرر، اعم از جزئي يا شديد، تحت شرايط ويژه‌‏اي جايز است؛ زيرا غالباً اين قراردادها در جهت امري عقلايي و داراي مصلحت اهمي منعقد مي‌شوند.