بررسي علل و مسائل تغييرات بستر رودخانه زرينه‌رود از روستاي كركره تا مياندوآب در بازه زماني 1988 تا 2019

ارزيابي تغييرات مورفولوژيكي مجراي رودخانه از جنبه‌هاي مديريت منابع آب و خاك و مخاطرات مربوطه از اهميت زيادي برخوردار است. در پژوهش حاضر، مورفولوژي و تغييرات جانبي مجراي رودخانه زرينه رود مورد بررسي قرار گرفت. بازه مطالعاتي به طول تقريبي 95 كيلومتر از روستاي كركره تا شهر مياندوآب امتداد مي يابد. جهت درك بهتر تغييرات مورفولوژيكي، مجراي رودخانه زرينه رود به سه بازه مشخص تقسيم بندي گرديد. بازه اول به طول حدود 35 كيلومتر از روستاي كركره تا محدوده شهر محمودآباد؛ بازه دوم از محدوده شهر محمودآباد تا سد انحرافي نوروزلو و بازه سوم نيز از پاياب اين سد تا شهر مياندوآب امتداد مي يابد. به منظور ارزيابي مورفولوژي و تغييرات جانبي مجراي رودخانه از چهار شاخص ضريب خميدگي، زاويه مركزي، نرخ مهاجرت و ترانسكت بهره گرفته شد. براي استخراج مجرا در دوره‌هاي زماني مختلف و هم‌چنين محاسبه شاخص‌هاي ژئومورفيكي از تكنيك‌هاي سنجش از دور (RS) و سيستم اطلاعات جغرافيايي (GIS) استفاده به عمل آمد. نتايج نشان مي‌دهد كه شاخص‌هاي مورد استفاده از تغييرپذيري فضايي و زماني زيادي در امتداد رودخانه زرينه‌رود برخوردار مي‌باشند. در شاخص زاويه مركزي كل مجرا در دوره هاي زماني 1988، 2003 و 2019 به ترتيب برابر 89.9، 91 و 109.2 درجه بوده كه يك افزايش ملايم در مقدار زاويه مركزي در طي 30 سال گذشته بوديم، شاخص ضريب خميدگي در سال هاي 1988، 2003 و 2019 به ترتيب 1.7 در بازه سوم ، 1.65 در بازه دوم و 1.81 در بازه دوم هستيم و در شاخص مهاجرت مجرا بيشترين نرخ مهاجرت در 30 سال گذشته 5.716 –9.029متر است و اما در روش ترانسكت در 472 هكتار در 30 سال گذشته از اراضي تخريب و فرسايش يافته‌اند. كه به 15.2 هكتار در سال حاصل مي شود. اين امر دلالت بر گوناگوني و تنوع شرايط محيطي حاكم بر مجرا وكناره‌هاي رودخانه و همچنين ديناميك عرضي بالاي رودخانه زرينه‌رود دارد. مورفولوژي بازه اول به طور عمده در كنترل دو متغير زمين‌شناسي و سيلاب‌ها مي‌باشد. شاخص‌ها و بازديدهاي ميداني نشان‌دهنده تحرك جانبي بالا و بسيار فعال مجراي رودخانه در بازه دوم است. دشت سيلابي توسعه‌يافته، كناره‌هاي فرسايش‌پذير، فراواني سيلاب‌ها، دبي بالا و شيب نسبتا زياد جزو مهم‌ترين فاكتورهاي موثر بر تغييرات مورفولوژيكي اين بازه مي باشند. مورفولوژي بازه سوم به شدت به‌واسطه برداشت شن و ماسه و عمليات كاناليزه كردن تحت تاثير قرار گرفته است. نتايج نشان مي‌دهند كه در طي سال‌هاي اخير آهنگ تغييرات جانبي مجراي رودخانه درتمامي بازه‌ها كاهش يافته است. اين امر در ارتباط با كاهش قابل توجه دبي رودخانه مي‌باشد.