قاعده الزام، راهكار تعامل با اهل كتاب در عقود و ايقاعات

ضرورت تعامل با شهروندان اهل كتاب با وجود اختلافات فراوان در اعتقاد و احكام شرعي، ضروري است و اختصاصي به زندگي در جامعه اسلامي ندارد. اگرچه خاستگاه اين اختلافات اختلاف در عقيده است ولي فقط از طريق قواعد و مباني فقهي حل‌شدني است. فقه شيعه ظرفيت‌هايي دارد كه مي‌تواند در قالب اصول و قواعد كلي، بسياري از موانع اين تعاملات را از ميان بردارد تا علاوه بر آسان‌سازي تعاملات اجتماعي، زمينه گفت‌وگوي بين‌الادياني را نيز فراهم كند. يكي از قواعد اصلي و راه‌گشا در حل اين مسئله، قاعده فقهيه الزام است. مدلول قاعده الزام، پذيرش و نيز پذيراندن احكامي است كه صاحبان اديان به آن معتقدند، اگرچه برخلاف فقه شيعه باشد. قلمرو جريان قاعده الزام، ابواب گوناگون فقهي همانند بيع، اجاره، وقف، طلاق، نكاح، ارث و ديات است. قاعده به اختلافات مذهب شيعه با ساير مذاهب اسلامي اختصاص ندارد، بلكه نفوذ احكام هر صاحب ديني را كه متيقن آن اهل كتاب‌اند شامل مي‌شود. ترديدي نيست كه با حل موانع زندگي شخصي و اجتماعي در عرصه‌هاي گوناگون، زمينه براي گفت‌وگوي بين‌الادياني و مطرح‌كردن منطق بلند قرآن و اسلام نيز فراهم مي‌شود. با اين بيان، بررسي قاعده الزام به عنوان قانوني راه‌گشا در روابط اجتماعي بين‌الادياني از جوانب گوناگون، از جمله مدلول قاعده، مدارك قاعده و مصاديق تطبيقي قاعده در پژوهشي مستقل ضروري است. مقاله پيش رو عهده‌دار اين موضوع است.