تحليلي انتقادي بر روايت‌ فتواي شريح قاضي بر قتل امام ‌حسين عليه السلام

صدور جواز قتل امام ‌حسين(ع) با فتواي يكي از شخصيت‌هاي مشهور تاريخي يعني شريح قاضي يكي از مشهورات عاشورايي به‌‌شمار مي‌رود. اهميت تحليل اين گزارش تاريخي ـ روايي از آن روست كه رخداد سترگ عاشورا به‌‌صدور فتوايي وابسته شده و از ديگر عوامل آن چشم پوشيده شده است. در ميان گزارش‌ها نخستين منابعِ ناقل، دو كتاب روايي شيعي با رويكرد منقبت نگارانه است؛ كتاب هاي ثمرات الأنوار و مزامير الأولياء موسوي‌اصفهاني و نيز تذكرهالشهداء شريف‌كاشاني كه با ادبياتي فخيم آن را شرح و بسط داده‌اند. مجموع يافته‌‌ها نشان مي‌دهد شخصيت و عملكرد ضعيف و محتاطانه شريح سبب شهرت اين گزارش شده، حال آنكه نقد متني گزارش مذكور چنين مي‌نماياند كه صدور چنين فتوايي از شريح قاضي ثابت نيست، چه اينكه بنا بر ادلّه متعدّد محلّ اشكال و مناقشه است. هدف اين مقاله كه با رويكردي تحليلي ـ انتقادي سامان يافته است صرفا پالودن اتهام چنين وضعي از دامان شريح قاضي نيست، بلكه چنين گزارشي به‌‌مثابه بررسي يك انگاره مورد تحليل واقع شده است. از اين‎رو مي‌كوشد پس از اعتبارسنجي گونه‌هاي روايي موجود و تحليل منابع به ‌‌نقد متني و قرائن پيراموني آن بپردازد و با ادله متقن تاريخي ـ روايي اين گزارش را در سنجه نقد نهد. يافته‌ها نشان مي‌دهد علي‌رغم وجود تناقضات و تعارضات متعدد، كاربست اصطلاح فتوا پيشينه‎اي مربوط به دوره زندگاني امام حسين (ع) نبوده و محتوا و نوع ادبيات اين فتوا با ادبيات سده اول هجري تناسبي ندارد.