بررسي وضعيت برگاب در تاغ Haloxylon persicum Bunge)) و اسكنبيل (Calligonum comosum L’Hér) و نقش آن ها بر حفاظت خاك

بحران آب بيش از ساير عامل‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي زيستي و محيطي موجب كاهش توليد بوم‌نظام‌هاي گياهي به‌خصوص در اقليم خشك مي‌شود. به‌همين دليل، ارزيابي و سنجش باران اهميت بيش‌تري پيدا مي كند، به‌خصوص در مناطق خشك و نيمه‌خشك كه رطوبت خاك عامل محدود كننده و مؤثر بر توليدات گياهي است (صادقي و عطارد 2014). اين‌كه چه نسبتي از بارش به برگاب تبديل مي‌شود بستگي به سه ويژگي مهم خصوصيت‌هاي گياهي، ويژگي‌هاي بارش و شرايط تبخير دارد (گريتس و همكاران 2010). هدف پژوهش حاضر تأثير اندازه‌ و شدت بارش و درصد تراكم تاج‌پوشش گونه هاي اسكنبيل و تاغ بر اندازه و درصد برگاب آن‌ها در شرايط اقليمي بيرجند در بازه‌ي زماني (مهر 1398 تا خرداد 1399) مي باشد كه براساس آن مي‌توان گونه اي كه در طرح‌‌هاي حفاظت خاك بهتر عمل مي نمايد انتخاب نمود. مواد و روش‌ها اين پژوهش در سال آبي از مهر 1398 تا خرداد 1399در غرب شهر بيرجند در پرديس دانشكده‌ي كشاورزي و منابع‌طبيعي واقع در 5 كيلومتري جاده‌ي كرمان انجام شد. اين منطقه در ’’63 ’21 º 59 شرقي و ’’21 ’43 º 32 شمالي قرار گرفته است. ميانگين باران سالانه‌ي منطقه در دوره‌ي 50 ساله 170/8 ميلي‌متر است (درخشان و همكاران 2014). در اين پژوهش اندازه‌ي ربايش تاجي گونه‌هاي تاغ و اسكنبيل بررسي شد. از هر گونه‌ي تاغ و اسكنبيل چهار تكرار با تراكم پوشش تاجي كم تا زياد انتخاب شد. درصد انبوهي تاج‌پوشش گونه ها با در نظرگرفتن قطر بزرگ و كوچك درختچه اندازه گيري شد. از ظروف سيني شكل با ابعاد 30×30 سانتي‌متر براي جمع‌آوري آب باران زير هر گونه استفاده شد. همچنين، براي محاسبه‌ي مساحت مؤثر تاج‌پوشش گونه‌ها از سطح تاج‌پوشش آن ها در فصل پاييز تا بهار به صورت عمودي تصويربرداري شد. براي تجزيه‌وتحليل داده ها از آزمون هاي همبستگي، تحليل وايازي و تجزيه‌ي واريانس يك طرفه (ANOVA) استفاده شد. كليه آزمون‌هاي آماري به‌وسيله‌ي نرم افزار SPSS انجام شد و نمودارها به‌وسيله‌ي نرم افزار اكسل رسم شد. نتايج و بحث اسكنبيل، گونه اي مقاوم به خشكي بوده و در تپه هاي شني و زمين‌هاي بسيار سبك در بيابان هاي خشك گسترش يافته‌است. نتايج بررسي اين گونه در نهالستان دانشكده‌ي كشاورزي نشان داد بيش‌ترين حجم برگاب با اندازه‌ي 15/6 ميلي متر مربوط به فصل بهار است. همچنين بين اندازه‌ي بارش و اندازه‌ي برگاب براساس ضريب همبستگي پيرسون در سطح 0/01 همبستگي مثبت معني‌دار وجود دارد (0/93=R2). بين شدت بارش و اندازه‌ي برگاب در سطح 0/05 همبستگي مثبت معني‌دار وجود دارد (0/79=R2). بين شدت بارش و درصد برگاب درسطح 0/01 همبستگي مثبت معني‌دار وجود دارد (0/87=R2). تاغ به‌دليل پايين‌بودن ظرفيت (پتانسيل) اسمزي، در جذب رطوبت خاك توانايي زيادي دارد. براساس ضريب همبستگي پيرسون بين ويژگي‌هاي بارش و برگاب رابطه‌ي معني داري وجود دارد. نتايج نشان داد بين اندازه‌ي بارش و اندازه‌ي برگاب و درصد انبوهي تاج‌پوشش گونه و اندازه‌ي برگاب در سطح 0/05 همبستگي مثبت معني‌دار وجود دارد (به ترتيب 0/78=R و 0/71=R). همچنين  بين درصد برگاب با هيچ‌كدام از ويژگي‌هاي بارش رابطه‌ي معني داري وجود ندارد. نتيجه‌گيري و پيشنهادها بيش‌ترين اندازه‌ي برگاب مربوط به گونه‌ي اسكنبيل 15/6 ميلي متر و كم‌ترين مربوط به گونه‌ي تاغ 1/2 ميلي متر است. براساس نتايج به دست آمده، بيش‌ترين درصد برگاب گونه ي تاغ 46% در بهمن‌ماه و كم‌ترين 10% در آذرماه است (p≤0/05). با توجه به اين‌كه گونه‌ي تاغ داراي برگاب بيش‌تري است سبب مي‌شود آب بيش‌تري جذب تاج پوشش شده و آب كم‌تري به زمين برسد، ازاين‌رو براي جلوگيري از سيل و فرسايش خاك مناسب تر مي باشد.